Państwowe Gospodarstwa Rolne (PGR) – od 1976 Państwowe Przedsiębiorstwa Gospodarki Rolnej, wielkoobszarowe przedsiębiorstwo państw., powołane VII 1949 z połączenia: Państw. Nieruchomości Ziemskich, Państw. Zakładu Chowu Koni i Państw. Zakładu Hodowli Roślin; kierowane przez Generalną Dyrekcję, od 1951 przez Min. PGR, od 1956 przez Ministerstwo Rolnictwa. Zadaniem PGR było zwiększenie produkcji roślinnej i zwierzęcej na potrzeby ludności miejskiej a także propagowanie wyższości państw. i społ. gospodarstw rolnych nad indywidualnymi.

PGR zwiększały swoją powierzchnię o grunty odbierane chłopom, a zwł. o należące do innych resortów (Min. Oświaty, Min. Zdrowia); w 1. poł. lat 50. areał PGR osiągnął ok. 3,2 mln ha, a 1956 ich udział w ogólnej powierzchni użytków rolnych osiągnął 12,6%, przy silnej koncentracji tych gospodarstw na zachodzie i północy kraju (w woj. szczec. ponad 40% ogółu użytków rolnych, w koszalińskim 35%, w gdań., olszt. i zielonogórskim ponad 20%).

Mimo preferencji inwestycyjnych i zaopatrzeniowych, wyniki produkcyjne PGR były niedostateczne, a ich znaczna część przynosiła straty finans., ze względów polit. jednak w latach 60. i 70. nadal wspierano je rzeczowo (importowane dobra inwestycyjne, pasze) i finansowo. W 1980 PGR dysponowały ok. 3,5 mln ha użytków rolnych, tj. 18,5% ich ogólnej powierzchni, a udział tych gospodarstw w globalnej produkcji roln. wynosił 17,7%. W latach 80. nastąpiło niewielkie zmniejszenie areału PGR do 3,3 mln ha 1989 (17,8% ogólnej powierzchni), ale ich udział w produkcji globalnej rolnictwa zmniejszył się do 13,7%.

W latach 90. przystąpiono do prywatyzacji PGR — ich grunty włączono do Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, część sprzedano, większość wydzierżawiono. Wywołało to wielkie problemy społ., gł. na Ziemiach Zach. i Pn., związane z brakiem pracy dla wielotysięcznej rzeszy prac. dawnych PGR.

Treść hasła została przygotowana na podstawie materiałów źródłowych PWN.