Związek Walki Zbrojnej (ZWZ)

kryptonimy SSS, PZP, konspiracyjna organizacja wojsk., powołana 13 XI 1939 na podstawie decyzji rządu RP na uchodźstwie i Naczelnego Wodza z 8 i 13 XI 1939 w miejsce Służby Zwycięstwu Polski (SZP); w kraju organizowany od 4 I 1940 przy wykorzystaniu kadr i dorobku organiz. SZP. ZWZ stanowił część składową Sił Zbrojnych RP podlegającą Nacz. Wodzowi; zadaniem organizacji była walka o odzyskanie niepodległości i odbudowę państwa pol.; ZWZ działał na obszarze Rzeczypospolitej, ale do VI 1940 KG ZWZ znajdowała się we Francji (później w jej miejsce w Londynie utworzono Samodzielny Wydział Krajowy Sztabu Nacz. Wodza); komendanci gł.: do 30 VI 1940 gen. K. Sosnkowski („Józef Godziemba”, „Godziemba”), następnie gen. S. Rowecki („Rakoń”, „Kalina”, „Grot”); struktura organizacji w kraju obejmowała 6 obszarów: nr 1 — Warszawa (dca płk Rowecki), 2 — Białystok (od IX 1940 ppłk J. Spychalski „Grudzień”), 3 — Lwów (gen. K. Karaszewicz-Tokarzewski „Stolarski” — aresztowany przed objęciem funkcji), 4 — Kraków (od II 1940 płk T. Komorowski „Korczak”, „Prawdzic”, „Lawina”), 5 — Poznań, 6 — Toruń (obydwa nieobsadzone); do czasu obsadzenia komend obszarów ich działalność regulował płk Rowecki; I 1940 wyznaczono komendantów obu okupacji: niem. — płka Roweckiego (faktycznie do VI 1940 pełnił on funkcję komendanta gł. ZWZ w Kraju), sowieckiej — gen. Karaszewicza-Tokarzewskiego; struktura terenowa ZWZ kilkakrotnie ulegała zmianom, na przeł. 1941 i 1942 obejmowała obszary: Białystok (okręgi: Białystok, Nowogródek, Polesie), Lwów (Lwów, Tarnopol, Stanisławów, Wołyń), Zach. (Poznań, Pomorze) oraz samodzielne okręgi: Warszawa-miasto, Warszawa-województwo, Kielce, Łódź, Kraków, Śląsk, Lublin i Wilno; łączność z KG ZWZ we Francji, następnie Samodzielnym Wydziałem Krajowym Sztabu Nacz. Wodza, utrzymywano za pośrednictwem baz łączności na Węgrzech (dca płk A. Krajewski), w Rumunii (płk S. Rostworowski) i na Litwie (ppłk T. Rudnicki); ZWZ koncentrował się na rozbudowie organizacji, szkoleniu, opracowywaniu planów powstania powsz., prowadzeniu akcji scaleniowej (ZWZ podporządkowała się m.in. 1940 Gwardia Ludowa WRN), propagandy (Biuro Informacji i Propagandy) oraz sabotażu i dywersji (Związek Odwetu); 1942 organizacja liczyła kilkadziesiąt tys. żołnierzy; na podstawie rozkazu gen. Sikorskiego z 14 II 1942 ZWZ przemianowano na Armię Krajową.

Armia Krajowa w dokumentach 1939–1945, t. 1–2, Londyn 1970–73.

Treść hasła została przygotowana na podstawie materiałów źródłowych PWN.

Drukuj
In order to properly print this page, please use dedicated print button.