Joselewicz Berek (1764 Kretynga – 1809 Kock)  – pułkownik wojska polskiego, uczestnik insurekcji kościuszkowskiej, żołnierz Legionów Polskich we Włoszech, kupiec, zginął w bitwie z Austriakami pod Kockiem.

Był synem Joska, urodził się w Kretyndze na Żmudzi. Naukę pobierał w miejscowym chederze. W wieku kilkunastu lat pracował u Żyda handlującego końmi. Następnie został faktorem na dworze biskupa Massalskiego, który był właścicielem Kretyngi. Dzięki zdobytemu tam zaufaniu Berek wyjeżdżał do Paryża i Brukseli. We Francji zetknął się z ideami rewolucyjnymi. Kilka lat później zamieszkał w Warszawie, gdzie ożenił się ok. 1788 r. z Ryfką. Rok później Berek doczekał się syna Józefa, następnie córki – Lei. W Warszawie zajmował się handlem końmi i dostawą paszy dla wojska.

Po wybuchu powstania kościuszkowskiego wstąpił do milicji. Wraz z Józefem Aronowiczem zaproponował sformułowanie lekkokonnego pułku złożonego z ochotników żydowskich – Pułku Lekkokonnego Starozakonnego. Projekt ten został zaakceptowany we wrześniu 1794 r. przez Kościuszkę, który mianował Berka pułkownikiem. Liczący ok. 500 mężczyzn oddział zaangażował się w walki powstańcze. Walczył w obronie Pragi – większość żołnierzy Pułku wówczas zginęła. Za udział w tej bitwie Berek Joselewicz dostał order Virtuti Militari.

Gdy powstanie upadło, Joselewicz najpierw udał się do Galicji, gdzie zaproponował stworzenie ochotniczego korpusu żydowskiego, lecz władze austrackie odmówiły; następnie wstąpił do Legionów Polskich we Włoszech, gdzie jako oficer nadkompletny pierwszej legii służył u boku generała Henryka Dąbrowskiego, a następnie był rotmistrzem w kawalerii legionowej. Wykazał się odwagą na włoskich i niemieckich polach walki, za co został odznaczony Krzyżem Legii Honorowej. Przeniesiony do legionów w Niemczech pod dowództwo Kniaziewicza, był szykanowany za swoje pochodzenie. W 1807 r. wstąpił do armii Księstwa Warszawskiego. Dowodził szwadronem polskich ułanów przedniej straży armii Józefa Poniatowskiego. Brał udział w wielu walkach.

Zginął na rynku w Kocku 5 maja 1809 r. ugodzony szablą węgierskiego huzara Stefana Totha. 22 grudnia 1809 r. na posiedzeniu Warszawskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauki prezes Rady Stanu Stanisław Potocki w swoim przemówieniu złożył hołd Berkowi Joselewiczowi. Władze Księstwa Warszawskiego po śmierci Joselewicza wypłaciły synowi i żonie pułkownika roczną emeryturę w wysokości 1800 zł. Syn Berka, Józef Berkowicz, również wstąpił do armii i walczył wraz z ojcem w bitwie pod Kockiem, a następnie wziął udział w powstaniu listopadowym. Po upadku powstania udał się na emigrację.

W 1909 r., w setną rocznicę śmierci Joselewicza, uzyskano zgodę władz rosyjskich na usypanie kopca i ustawienie głazu na grobie Berka. Pomnik znajduje się po prawej stronie drogi z Kocka do Białobrzegów (wyjazd z miasteczka ulicą Joselewicza).

W okresie międzywojennym okoliczna młodzież zrzeszona w syjonistycznej organizacji skautowej Ha-Szomer ha-Cair organizowała co roku w święto Lag ba-Omer marsze do miejsca jego pochówku. Na początku XX w. w środowiskach asymilatorskich zaczęły powstawać Drużyny Harcerskie im. Berka Joselewicza – na przełomie 1912 i 1913 r. we Lwowie, a w 1916 r. w okupowanej przez Niemców Warszawie. Reaktywowano je w 1932 r., w okresie, kiedy częste były przypadki nieprzyjmowania Żydów do Związku Harcerstwa Polskiego. Ruch ten odcinał się od harcerstwa syjonistycznego i bundowskiego.

Bibliografia:

• Berek (Berko) Joselewicz, [w:] Polski słownik judaistyczny. Dzieje, kultura, religia, ludzie, red. Z. Borzymińska, R. Żebrowski, t. 1, s. 171.
• Drużyny Harcerskie im. Berka Joselewicza, [w:] Polski slownik judaistyczny. Dzieje, kultura, religia, ludzie, red. Z. Borzymińska, R. Żebrowski, t. 1, s. 348.
• Gajewski M., Berek Joselewicz, [w:] Kock. 580 lat miasta. Wybrane karty z historii, oprac. M. Jesionowski, M. Futera, Kock 1997.
• Mierzwiński H., Dzieje Kocka do roku 1939, Warszawa 1990.
• Turski S., Kock i okolice, Lublin 1989.