Historia mówiona
Świadkowie historii
Projekty
Tematy

Jerry Bergman

Imię rozmówcy:
Jerry
Nazwisko rozmówcy:
Bergman
Badacz:
Józef Markiewicz
Operator:
Grzegorz Liwiński
Sygnatura:
MPOLIN-HM546
Data nagrania:
7 lutego 2018
Miejsce nagrania:
Warszawa
Czas trwania nagrania:
2:15:15
Format:
Wideo
Język nagrania:
polski
Prawa autorskie do nagrania:
Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN
Projekt:
Uczestnicy i świadkowie Marca ‘68

Miejsca powiązane

Biogram rozmówcy

Jerry Bergman urodził się w 1948 roku w Tarnowie, trzecim co do wielkości mieście Galicji, ważnym w świadomości społeczności żydowskiej. Rodzice rozmówcy emigrowali na początku wojny, kiedy się jeszcze nie znali na wschód. Kiedy osiedlili się w Tarnowie i założyli rodzinę prowadzili religijny żydowski, koszerny dom w którym rozmawiano po polsku i w jidysz. Ojciec po wojnie pracował na poczcie, a matka zajmowała się domem. Kiedy rozmówca mieszkał w mieście nie było tam już synagogi, ale zastępował ją dom modlitewny, który był wydzielonym pokojem. W 1967 roku kończył technikum i interesował się fotografią i filmem. Chciał następnie studiować w szkole filmowej, ale nie liczył na to ze względu na swoje pochodzenie.

Ze względu na narastające napięcia społeczne przeczuwał, że zaistnieje potrzeba wyjazdu z Polski. W wywiadzie przytacza historię, kiedy jako młody chłopiec chciał nosić brodę, ale nie była z tego zadowolona jego matka. Pewnego dnia siedząc w autobusie usłyszał: „A ja myślałam, że wszystkich żydów zagazowali”. Zrozumiał wówczas dlaczego jego matka nie była zadowolona z noszenia przez syna brody. W 1965 roku chciał wyjechać do Izraela na co nie zgodzili się jego rodzice. Ostatecznie wyjechał z kraju 24 października 1969 roku. Zakładał, że pojedzie do Izraela, natomiast zatrzymał się w Wiedniu, aby poczekać na rodziców, których chciał następnie rozlokować w Europie. Został tam kilka dni, a następnie udał się do Danii. Rodzice jednak nigdy nie wyjechali z Polski. Ociec zmarł w 1980 roku i został pochowany w Tarnowie, natomiast matka odeszła kilka lat później i pochowano ją w Krakowie. W Danii nie planował zostać na dłużej, jak mówi został tam „przez zasiedzenie”. Społeczność emigracyjna miała tam wówczas różne poglądy, z tego powodu panowało tam zamieszanie. Rozmówca rozpoczął studia zgodne ze swoimi zainteresowaniami, czyli filmem. Zaczął również fotografować nawiązując kontakty z miejscową prasą, z czasem pracował z dużymi agencjami i został korespondentem na Danię, Wiceprzewodniczącym Korespondentów Zagranicznych i akredytowanym przy Pałacu Królewskim i Parlamencie. Fotografował fale uchodźców i ilustrował okładki do książek o tej tematyce. Następnie stworzył komitet, który zajmował się organizacją seminariów polsko-żydowskich, czyli spotkań z młodzieżą emigracyjną. Do Polski pierwszy raz po długim pobycie w Danii przyjechał w związku z pogrzebem ojca.

Obecnie zaangażowany jest w ochronę dziedzictwa jako Wiceprzewodniczący Komitetu Opieki Nad Zabytkami Kultury Żydowskiej w Tarnowie. O doświadczeniu emigracji mówi: „ Jeżeli rozum pracuje to jest to szansa na wzbogacenie, swojej wiedzy i masa doświadczeń, to nie ulega wątpliwości. To jest nauka, poza tym samo to, że się zaczyna w nowym miejscu na nowo i trzeba na nowo się przebijać bez pomocy to jest doskonałe doświadczenie, które może i pomóc i może wykończyć (…) ludzie popełniali samobójstwa, bo po prostu nie potrafili się znaleźć w nowej rzeczywistości, ale jeżeli ma się trochę energii można niesamowicie wzbogacić i rozum i doświadczenie (…) ale jest to kosztowne, jest za to cena, to na pewno się odkłada (…) Ja pamiętam ludzi, z naszej emigracji, którzy chodzili po ulicach i mówili do siebie głośno. Na pewno niektórzy zapłacili straszną cenę. To nie ulega wątpliwości. Dla niektórych to musiała być potworna tragedia (…) ja wyszedłem z tych kryzysów, niektórzy nie wyszli, bo to jest jednak kryzys potworny.” Jerry Bergman na potrzeby wystawy czasowej „Obcy w Domu. Wokół Marca ‘68” podarował chanukiję, którą znalazł podczas dziecięcych zabaw na strychach w Tarnowie.

Opis sytuacji rozmowy

Rozmowa została przeprowadzona w Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN w Warszawie.

 

Streszczenie

  1. Miejsce urodzenia rozmówcy; 00:01:15
  2. Znalezienie chanukiji, przekazanej do zbiorów Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN; 00:03:35
  3. Informacje o rodzinie rozmówcy i okresie dorastania; 00:04:50
  4. Społeczność żydowska Tarnowa w latach powojennych do 1968 roku; 00:07:02
  5. Dom modlitwy w Tarnowie; 00:10:05
  6. Informacje o rodzicach Jerrego Bergmana (emigracja przedwojenna, wykształcenie, zawód); 00:12:12
  7. Dalecy krewni (kuzyn, pierwsze małżeństwo ojca); 00.18.28
  8. Plany emigracji (przeczucia w związku z narastającym niepokojem społecznym, chęć wyjazdu do Izraela, obawy rodziców); 00:19:50,
  9. Koniec szkoły średniej w 1967 roku i rozwijające się zainteresowania filmowe i fotograficzne; 00:23:17
  10. Plany emigracji; 00:27:10
  11. Zapuszczenie przez rozmówcę brody i reakcja dwóch kobiet w autobusie; 00:30:50
  12. Rówieśnicy żydowscy w Tarnowie; 00:34:19
  13. Wydarzenia marcowe w Tarnowie na tle wydarzeń ogólnopolskich ( zamieszki uliczne, przyjazd do domu milicji w celu ustalenia pisma Jerrego Bergmana); 00:35:19
  14. Pobyt w Łodzi w 1965 roku (rozmowa z ojcem koleżanek rozmówcy dotycząca przeczuć o niedalekim spotkaniu w Izraelu); 00:42:55
  15. Emigracja (w założeniu do Izraela i zatrzymanie się na dłużej w Danii w oczekiwaniu na rodziców); 00:46:11
  16. Daty śmierci i miejsca pochowania rodziców rozmówcy; 00:47:40
  17. Decyzja o wyjeździe z Polski i reakcja rodziców; 00:48:41
  18. Społeczeństwo tarnowskie w Izraelu; 00.49:25
  19. Odebranie dokumentu podróży i udanie się do Warszawy po wizę; 00:51:55
  20. Droga do Austrii (Wiednia) i Danii (Kopenhagi); 00:55:20
  21. Zaniedbanie szkoły wynikające z myślenia o krótkotrwałym pobycie w Danii; 00:59:30
  22. Rozwój zawodowy rozmówcy w Danii (rozpoczęcie studiów związanych z teorią filmu, powrót do pasji fotografowania odzwierciedlony w pracy); 01:04:57
  23. Specyfika emigracji marcowej z punktu widzenia Danii; 01:09:13
  24. Aktywność rozmówcy i stworzenie komitetu zajmującego się emigracyjną młodzieżą polsko-żydowską (działania komitetu); 01:13:17
  25. Atmosfera towarzysząca wyjazdowi (granica czesko-austriacka, Zebrzydowice); 01:19:00
  26. Kontakt z rodzicami; 01:23:54
  27. Pierwszy przyjazd do Polski po długim pobycie w Danii; 01:24:19
  28. Problemy adaptacyjne młodzieży emigracyjnej; 01:35:10
  29. Finansowanie komitetu; 01:36:56
  30. Opowiedzenie o dokumentach (dokument podróży i paszport dla uchodźcy politycznego); 01:39:50
  31. Otrzymanie duńskiego obywatelstwa; 01:42:29
  32. Zaangażowanie rozmówcy w ochronę dziedzictwa w Tarnowie; 01:43:40
  33. Obecne związki rozmówcy z Polską; 01:44:34
  34. Świat oczami emigranta; 01:50:08
  35. Odnalezienie się w obcym społeczeństwie na emigracji; 01:53:20
  36. Ocena obecnego identyfikowania się w społeczności; 01:57:15
  37. Wnioski, jakie powinno wyciągnąć polskie społeczeństwo w związku z 50. rocznicą wydarzeń marcowych; 02:01:26
In order to properly print this page, please use dedicated print button.