Żydzi zaczęli osiedlać się we Frysztaku najprawdopodobniej już w XVI wieku. Na pewno w połowie XVII w. we Frysztaku funkcjonowała gmina żydowska. Wiemy bowiem, iż w 1650 r. Żydzi mieli tu własny cmentarz. Niepodal mieściła się drewniana bóżnica, która spłonęła w 1890 roku. Podobno znajdowały się w niej manuskrypty i starodruki hebrajskie pochodzące jeszcze z weneckich drukarń z XVI wieku.

Początkowo Żydzi zamieszkiwali we Frysztaku dzielnicę na tyłach rynku zwaną przez miejscowych chrześcijan „Piekłem”. W 1674 r. mieszkały tu jednak tylko cztery żydowskie rodziny. Ale już w połowie XVIII w. liczba mieszkańców żydowskich we Frysztaku zaczęła wzrastać. W 1765 r. na terenie kahału frysztackiego w 1765 r. mieszkało już 254 Żydów, zaś w samym miasteczku – 157. W 20 lat później było ich w mieście 275.

Frysztak w 1772 r. znalazł się pod panowaniem austriackim. W latach 1794-1798 powstała droga z Targowisk do Strzyżowa, przez Krosno i Frysztak, a dalej do Rzeszowa. Wpłynęło to na ożywienie handlu, rzemiosła i co za tym idzie na ogólny rozwój miasta. Żydzi stanowili już wówczas prawie jedną trzecią ludności Frysztaka. Na początku XIX w. po epidemii cholery i pożarze miasta w 1805 r. Żydzi ze swojej dzielnicy przenieśli się na puste place po spalonych domach w rynku. W 1810 r. zbudowali murowaną synagogę. Rabinem był wówczas Izaak Wagschel, zaś szkolnikiem Aron Falbin. Podczas kolejnej epidemii cholery w 1831 r. Żydów zmarłych na tę chorobę grzebano razem z chrześcijanami na jednym cmentarzu cholerycznym poza miastem, obok drogi do Kobyla.

W 1838 r. mieszkało ich tu 657. Gmina żydowska utrzymywała wówczas szpital dla ubogich. W mieście znajdowała się przy synagodze żydowska biblioteka licząca ok. 1500 tomów, szkoła Talmud-Tora, działały żydowskie stowarzyszenia, takie jak: Gemiles Chesed czy Chewra Kadisza. W 1880 r. wśród 1344 mieszkańców Frysztaka żyło tu 820 Żydów. Od 1892 r. Żydzi pełnili funkcję wiceburmistrzów miasta.

W 1872 r. spółka złożona z miejscowych Żydów kupiła dobra frysztackie wraz z przynależnymi do nich folwarkami od dotychczasowego dziedzica Konstantego Kiernickiego. Spółkę założyli: ówczesny rabin Chiel Wagschel, jego żona Rachela i Izaak Meth.

W 1890 r. w pożarze miasta spłonęło 39 domów żydowskich, w tym drewniana stara bożnica, cheder i szpital dla ubogich. Poszkodowanych zostało 127 rodzin.

W czerwcu 1898 r. doszło we Frysztaku do tumultu antyżydowskiego. Dnia16.06.1898 r. w dzień frysztackiego targu chłopi z okolicznych wsi zaatakowali Żydów. Interweniowała austriacka żandarmeria, w wyniku czego zginęło zginęło kilku napastników, a kilkunastu zostało rannych.

W 1900 r. frysztacka gmina żydowska liczyła 2026 osób, natomiast w samym mieście odnotowano 1102 Żydów, którzy stanowili 73,2% ogółu mieszkańców. W listopadzie 1918 r. doszło do kolejnego antyżydowskiego tumultu. Dnia 07.11.1918 r. ok. 300 chłopów z okolicznych wsi znów napadło na miasto, dopuszczając się przede wszystkim rabunku Żydów. Niedługo później, w okresie świąt wielkanocnych 1919 r. w wyniku pogłoski o mordzie rytualnym kilkunastu Żydów zostało pobitych. Skuteczna interwencja żandarmerii uspokoiła nastroje.

W okresie międzywojennym Żydzi mieli tu dwie synagogi, bet ha-midrasz z księgozbiorem liczącym półtora tysiąca tomów. Była też szkoła Talmud-Tora, tradycyjne żydowskie stowarzyszenia kontynuowały swoją działalność. W miasteczku największy wpływ miała ortodoksyjna Aguda. Ale założono również oddział partii Mizrachi, któremu przewodził Szlomo Schmidt, aktywni byli także ogólni syjoniści oraz rewizjoniści.

W 1921 r. w miasteczku było 1010 Żydów, co stanowiło 74,4% ogółu mieszkańców. Swój oddział miał tu Centralny Związek Rzemieślników Żydowskich w Polsce.

Ostatnim rabinem był Chaim Baruch Halberstam, cadyk z Kołaczyc, ze słynnej rodziny cadyków z Nowego Sącza, którego ojciec Menachem Mendel też był tu wcześniej rabinem. Kahałowi przewodniczył Jahre Hersch, który w latach 1918–1927 był wiceburmistrzem Frysztaka. Do 1939 r. liczba Żydów wzrosła do ok. 1400 osób.

Niemcy zajęli Frysztak 09.09.1939 roku. Już w pierwszych dniach okupacji, w drugi dzień święta Rosz Ha-Szana zastrzelili kilku Żydów modlących się w synagodze i podpalili cenny księgozbiór. Kilku innych Niemcy zabrali ze sobą i następnie zastrzelili po drodze do Strzyżowa. Pochowali ich na znajdującym się obok cmentarzu katolickim.

Niemcy co jakiś czas porywali po kilka osób i mordowali je. Wiosną 1940 r. na miejscowym kirkucie zamordowali 9 osób pochodzenia żydowskiego, a zimą 1941/1942 r. 4 osoby na ulicach miasteczka. W 1941 r. na przedmieściach miasteczka przy budowie bocznicy kolejowej z Wiśniowej do Stępiny utworzono obóz pracy przeznaczony początkowo dla Żydów z Warszawy.

Jeszcze w 1939 r. Niemcy powołali we Frysztaku Judenrat oraz policję żydowską.  W 1941 r. w miasteczku przebywało 1322 Żydów. Na prezesa Judenratu mianowano Samuela Baldingera.

W 1942 r. Niemcy utworzyli we Frysztaku getto, w którym zgromadzono także Żydów z okolicznych wsi. Już wcześniej znaleźli się tu m.in. Żydzi z Warszawy, którzy pracowali razem z frysztackimi Żydami przy budowie bocznicy kolejowej z Wiśniowej do Stępiny, gdzie powstawał tunel kolejowy. W getcie przebywało w sumie 1600 osób. Jego likwidacja rozpoczęła się 03.07.1942 r., wtedy to wywieziono i zamordowano w lesie w Warzycach ponad 850 osób, głównie kobiety, dzieci i starców. Kolejną grupę ok. 250 osób Niemcy rozstrzelali 12.07.1942 r. w lesie w Krajowicach koło Jasła. Zginął tam również syn ostatniego rabina – Dawid Arje Lejbusz oraz jeden z jego wnuków. Pozostałych Żydów wysłano 18.08.1942 r. do getta w Jaśle. Ostatecznie większość zginęła w obozie zagłady w Bełżcu. Ostatnich 35 Żydów, którzy porządkowali opustoszałe getto we Frysztaku, trafiło do getta w Przemyślu. W lipcu 1943 r. w Cieszynie koło Frysztaka utworzono filię obozu w Szebniach. Znalazło się w nim m.in. 150 Żydów, którzy pracowali w kamieniołomie.

Wielu Żydów próbowało się ratować przed śmiercią i ukrywało się w okolicznych lasach. Jednak Niemcy odnajdywali ich. I tak jesienią 1942 r. gestapowcy i granatowa policja zamordowali 60 ukrywających się w lesie w Żydów. 27.02.1943 r. Niemcy zamordowali ok. 35 Żydów ukrywających się w ziemiance w lesie koło Frysztaka. W marcu 1943 r. 3 ukrywanych przez Marię Bieszczad w Stępinie i w lipcu tego samego roku na cmentarzu we Frysztaku 4 dzieci żydowskich. 2 sipernia1943 r. w lesie w Warzycach zamordowano kolejną grupę Żydów z Frysztaka i Jasła. Pięć rodzin żydowskich oraz dwie lekarki – Żydówki ze Lwowa przechowali Polacy w okolicznych wsiach. Franciszek Szarek, żołnierz AK w Gliniczku, przechowywał 8 Żydów. Pomocy udzielił im także miejscowy proboszcz ks. Wojciech Blajer, wystawiając im fałszywe metryki chrztu. Nie wszystkim ukrywającym pisane było dotrwać do końca okupacji.

W sąsiadującym z Frysztakiem Kobylem 09.01.1943 r. Niemcy zamordowali 40 ukrywających się Żydów.

Przypuszcza się, że zaledwie 20 Żydom z Frysztaka udało się przeżyć wojnę.

Nota bibliograficzna:

• Frisztak, [w:] Pinkas ha-kehilot Polin. Enciklopedja szel ha-jiszuwim ha-Jehudijim le-min hiwasdam we-ad le-ahar Szo'at Milhemet ha-`olam ha-sznija, t. 3: Galicja ha-marawit, Szlezja, red. A. Wein, A. Weiss, Jeruszalaim 1984.
• Frysztak Community Card – Documentation Report z dn. 15.05.2014, przekazana przez Meira Shilloh z Yad le Zehava Holocaust Research Institute.
• Potocki A., Żydzi w Podkarpackiem, Rzeszów 2004.