Cmentarz żydowski w Jadowie zlokalizowany jest ok. 1,5 km na zachód od rynku, w lesie w pobliżu rezerwatu torfowiskowego „Śliże”. Dawne granice nekropolii są wyraźnie widoczne dzięki zachowanemu ziemnemu obwałowaniu, o wymiarach około 50 metrów na 150 metrów, z wejściem od strony wschodniej.

Do cmentarza można dotrzeć jadąc z Jadowa w kierunku Tłuszcza. Około 150 m za rozwidleniem dróg do Nowinek i Sulejowa, po lewej stronie widać niewielką, piaszczystą zatoczkę. Na przełomie 2007 i 2008 r. w tym miejscu ustawiono stylizowany na macewę znak, wskazujący lokalizację nekropolii. Należy skręcić w lewo i iść przez las na ukos w prawą stronę, po około 50 m można dostrzec pierwsze kamienie nagrobne.

Na terenie cmentarza zachowało się ok. 100 nagrobków lub ich fragmentów, przy czym nie więcej niż 20 macew przetrwało w całości. We wschodniej, najbliższej wejściu, części cmentarza przeważają granitowe kamienie nagrobne, o prostych inskrypcjach, niemal zupełnie pozbawione płaskorzeźb w zwieńczeniach. W zachodnim krańcu nekropolii można odnaleźć kilka tumb oraz kilkanaście fragmentów macew, wykonanych z piaskowca. Na niewielkich ułomkach pomników widać pojedyncze hebrajskie litery i elementy zdobień charakterystyczne dla żydowskiej sztuki sepulkralnej. Mimo zniszczeń, opisane powyżej rozmieszczenie nagrobków pozwala wyodrębnić starą i nową część cmentarza.

Centralny punkt nekropolii stanowi miejsce po dawnym zbiorowym grobie około sześciuset Żydów, zamordowanych przez Niemców podczas likwidacji getta w 1942 roku. Na polecenie Niemców ciała ofiar zostały potem prawdopodobnie wydobyte i spalone w okolicach Węgrowa. Zarys mogiły oznaczono niskim murkiem z płyt betonowych. Wewnątrz znajduje się kilka granitowych, omszałych macew oraz dwa zniszczone symboliczne grobowce. Na jednym z nich umieszczono tablicę z napisem: „Berta i Rubin Berensztejn. Na pamięć moim rodzicom, zamordowanym przez hitlerowców w 1942 roku”.

W 2012 r. na cmentarzu pojawił się symboliczny nagrobek Sary Litwak z napisem: „Pamięci Sary Litwak z d. Chrynowickiej, ur. 12.03.1915 r., zm. 06.06.2011 r. Całe życie tęskniła za Polską i Jadowem”.

Spis macew z cmentarza żydowskiego w Jadowie jest dostępny na stronie Fundacji Dokumentacji Cmentarzy Żydowskich: https://cemetery.jewish.org.pl/list/c_40 [dostęp: 07.01.2023].

Drukuj