Pierwsza synagoga drewniana przy ówczesnej ul. Bóżniczej (obecnie Mickiewicza) powstała w latach 1763–1766. W 1818 r. bóżnica była już w tak złym stanie technicznym, że zdecydowano się ją rozebrać.
W latach 1825–1829 powstała na jej miejscu zachowana do dziś synagoga murowana. Prace wykończeniowe trwały do 1844 roku. Aron ha-kodesz wykonał Szmuel Zanwyl Barasz z Kępna.
W okresie 1878–1883 dokonano rozbudowy synagogi, nadając jej cechy tzw. stylu mauretańskiego. Powstała orientalna dekoracja elewacji, słupy bimy, sklepienie. Dobudowano też dwukondygnacyjne pomieszczenie z babińcem na piętrze i przedsionkiem na parterze. Połączyło ono synagogę główną oraz sąsiadujący z nią budynek bet midraszu ze szkołą talmudyczną.
Do dziś zachowały się polichromie ściany wschodniej, tworzące obramowanie aron-ha kodesz, polichromie wnęk okiennych, bimy oraz dekoracja malarska ściany w formie lambrekinu, ulokowana w części przysufitowej.
W październiku 1939 r. synagoga została zdewastowana przez Niemców. Okupanci urządzili w niej stajnię, a następnie magazyn starzyzny. Po 1945 r. budynek długo stał opuszczony, choć w 1968 r. wpisano go do rejestru zabytków. Wyremontowano go dopiero w latach 1984–1988, przeznaczając na siedzibę biblioteki wojewódzkiej.
W 2005 r. została zawarta umowa pomiędzy Związkiem Gmin Wyznaniowych Żydowskich (ZGWŻ) i władzami miasta, umożliwiająca bezpłatne użyczenie nieruchomości na cele biblioteczne i kulturalne. W 2010 r. ZGWŻ wypowiedział umowę z powodu niewykonania koniecznych prac remontowych. Synagoga trafiła następnie w ręce prywatne. W grudniu 2020 r. nieruchomość przejęło Miasto Konin. W wyniku konsultacji społecznych podjęto decyzję o przeznaczeniu obiektu na funkcje biblioteczno-kulturalne.
Bibliografia
- Bergman E., Nurt mauretański w architekturze synagog Europy Środkowo-Wschodniej w XIX i na początku XX wieku, Warszawa 2004.
- Richmond T., Uporczywe echo. Sztetl Konin. Poszukiwanie, Poznań 2001.
- Sefer Kehilat be-Perichata u-be-Churbana / Memorial Book Konin, red. M. Gelbert, Tel Aviv 1968.
