Łaźnia Ludowa Rytualna, zwana też Mykwą Nową, znajduje się przy ul. Paulińskiej 28.

Decyzję o budowie nowego obiektu mieszczącego łaźnię parową oraz baseny rytualne gmina podjęła w 1911 roku. Nowa instytucja miała zaspokoić potrzeby zamożniejszych członków gminy, nieskorych do korzystania z mykwy przy ul. Szerokiej 6, postrzeganej jako przestarzała i przeznaczona dla ubogich. Gmina zakupiła za 26 400 koron parcele nr 390/7 i 392/8b o łącznej wielkości 475 m kw. przy ul. Miedziuch (w 1917 r. nazwanej Paulińską). Początkowo wybrano projekt architektoniczno-budowlany pracowni Karola Korna z Bielska, prowadzonej przez jego syna Feliksa, jednak prawdopodobnie pod naciskiem krakowskich rzemieślników gmina niespodziewanie zrezygnowała z jego realizacji. Umowę na prace budowlane ostatecznie podpisano z Henrykiem Lamersdorfem (projektował wcześniej siedzibę gminy przy ulicy Skawińskiej), który miał zrealizować prace według projektu i kosztorysu Korna. Budowę łaźni przerwała I wojną światowa oraz powołanie Lamersdorfa do wojska.

Obiekt w stanie surowym powstał ostatecznie we wrześniu 1918 r., rozpoczął zaś działalność w grudniu 1919 roku. Przeszkody w dostawach węgla oraz oczekiwanie na raport z kontroli komisji sanitarnej, dopuszczający mykwę do użytku (wyznaczony na 1921) przesunęły otwarcie do 1922 roku.

Był to budynek o łącznej kubaturze 407,82 m kw. Składał się z dwóch części: głównej, dwupiętrowej, równoległej do ulicy Paulińskiej i bocznych jednopiętrowych skrzydeł w głębi parceli. Posiadał 2 oddzielne wejścia – z prawej dla mężczyzna (bez klatki schodowej), z lewej dla kobiet. Na parterze mieściła się część przeznaczona dla mężczyzn, kobiety zajmowały pierwsze piętro. Na każdym poziomie, prócz mykwy, znajdowały się: poczekalnia, szatnia, skład mokrej i suchej bielizny, toalety, prysznice i wanny rożnego rozmiaru − na parterze cztery, na piętrze trzynaście. W budynku uwzględniono ponadto pomieszczenia dla personelu kąpielowego, stróża, maszynisty oraz kuchnie dla pracownic. Na drugim piętrze znajdowały się suszarnia, pralnia i skład bielizny. Na strychu − zbiorniki na wodę doprowadzaną ze studni (6,8 m głębokości) oraz na deszczówkę i lód. W suterenach − kotłownia, maszynownia, skład węgla, pompa tłocząca wodę.

Pierwszym dzierżawcą łaźni został Józef Huttinger, który nie stosując się do zaleceń sanitarnych, doprowadził obiekt do fatalnego stanu wymagającego poważnych prac remontowych na kwotę 60 tysięcy oraz uzupełnienia brakującego wyposażenia. Po odwołaniu Huttigera dzierżawę powierzono Leonowi Horowitzowi.

Łaźnia była czynna w dni powszednie, niedziele i święta katolickie od 5.30 do 21.00. Wejście było płatne. W 1924 r. wanna kosztowała 1 zł, kąpiel rytualna − 60 groszy, parówka − 1,60 złotych. W latach 30. XX w. mykwa dla kobiet z wanną – 75 groszy, dla mężczyzn – 20 groszy. Mężczyźni zwolnieni byli z opłat w soboty i święta żydowskie. W łaźni zatrudniano 11 osób, wśród nich tukerin, czyli Żydówki pomagające w czasie kąpieli innym kobietom.

Łaźnię odwiedzało kilkaset osób dziennie, w święta ok. tysiąca, w dni przedświąteczne do trzech tysięcy. W raporcie za rok 1930 odnotowano 111 620 sprzedanych biletów wstępu. Z mykwy korzystało bezpłatnie ok. 50 tysięcy najuboższych osób rocznie.  

Łaźnia przynosiła gminie zyski. Przez cały okres działania był on na poziomie 4–6 % rocznego dochodu całej gminy.

II wojna światowa przerwała działanie mykwy. W latach 1942–1944, po wysiedleniu Żydów do getta, w budynku mieściła się firma „Hydraulik”. W jej pomieszczeniach działała w konspiracji „Montownia nr 4”, wytwarzająca granaty na potrzeby krakowskiego okręgu Armii Krajowej. Upamiętnia to tablica wmurowana w 1983 roku.

W latach 1996–2004 w dawnej mykwie działało Stowarzyszenie Teatralne „Łaźnia”. Od 2013 r.  ma tu siedzibę Teatr Barakah. Do dziś zachowały się zabytkowe holenderskie kafle w obecnej stali teatralnej.

Bibliografia

• Jakimyszyn A., Łaźnia Ludowa gminy izraelickiej przy ul. Paulińskiej w Krakowie (dzieje zakładu do 1939 roku) [w] Mykwa – rytuał i historia, Wrocław 2014.