W dziewiętnastowiecznym Raciążu –– podobnie jak w Radzanowie, Sierpcu i innych miastach Mazowsza –– w szkołach elementarnych wspólnie pobierały naukę dzieci różnych wyznań[1.1]. Jak wykazała wizytacja miejscowej parafii, przeprowadzona w 1817 r., wśród 30 uczniów i uczennic szkoły elementarnej znajdowało się sześcioro „różnowierców”[1.2]. Gdy w 1823 r. szkoła borykała się z problemami finansowymi, w grupie rodziców skarżących się na piśmie, że nie znajdą środków na dofinansowanie szkoły, byli zarówno Polacy, jak i Żydzi[1.3].
W latach 20. XX w., gdy Żydzi stanowili 37% mieszkańców Raciąża, ich dzieci nadal chodziły z polskimi rówieśnikami do szkoły podstawowej, uczęszczając ponadto do szkół wyznaniowych, aby zgłębiać Torę[1.4]. „Żydzi mieli także swoją szkołę na Warszawskiej, część chodziła też do polskiej szkoły” –– wspomina S. Wawrowski[1.5]. Raciąski bet midrasz przy ul. Warszawskiej, będący dla pokoleń miejscem nauki i swoistą biblioteką, spłonął w 1934 roku. Miejscowa społeczność żydowska zdążyła go jeszcze odbudować[1.6].
- [1.1] Barański A., Szkolnictwo elementarne i średnie na Mazowszu Mławskim w latach 1815–1864, „Rocznik Mazowiecki” 2000, nr 12, s. 61.
- [1.2] Grzybowski M. M., Materiały do dziejów szkolnictwa na Mazowszu. Wypisy z archiwaliów diecezjalnych XIX wieku, t. I, Warszawa – Łowicz 1995, s. 295; Grzybowski M. M., Szkolnictwo w miastach pólnocno-mazowieckich 1795–1863, „Studia Płockie” 1991–1992, s. 227; Barański A., Szkolnictwo elementarne i średnie na Mazowszu Mławskim w latach 1815–1864, „Rocznik Mazowiecki” 2000, nr 12, s. 64.
- [1.3] Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Komisja Rządowa Spraw Wewnętrznych, sygn. 4626, Działo się w Raciążu w Urzędzie Municypalnym 28 lipca 1822 r. (b. n.); Barański A., Szkolnictwo elementarne i średnie na Mazowszu Mławskim w latach 1815–1864, „Rocznik Mazowiecki” 2000, nr 12, ss. 64–65.
- [1.4] Społeczność żydowska w Raciążu, Raciąż.Eu [online] http://www.raciaz.eu/webs/e_pok_akap.php?i_x=0&i_nr_ob=26&i_nr_str=2&i_od=6 [dostęp 20.09.2014].
- [1.5] Raciąż w latach II wojny światowej –– wywiad z panem Stefanem Wawrowskim, mieszkańcem Raciąża, Raciąż.Eu [online] http://raciaz.eu/webs/e_pok_akap.php?i_x=0&i_nr_ob=27&i_nr_str=2&i_od=6 [dostęp 20.09.2014]; por. Piórkowska A., Takich miasteczek już nie ma, czyli Raciąża... powrót do przeszłości, „Płońszczak” 2011, nr 38(863).
- [1.6] Piórkowska A., Takich miasteczek już nie ma, czyli Raciąża... powrót do przeszłości, „Płońszczak” 2011, nr 38(863).
