Cmentarz żydowski w Strzegomiu znajduje się przy ul. św. Jadwigi, działka nr 877. Został oddany do użytku 19 maja 1815 roku. Zlokalizowany był we wschodniej części miasta, w sąsiedztwie cmentarza ewangelickiego i przy dawnej kaplicy szpitalnej. Nekropolia została założona na planie wieloboku zbliżonego do trójkąta, a od jego północnej strony znajdowała się brama, od której prowadziła główna aleja cmentarna.

Na początku lat 40. XX w. właścicielem nekropolii był okręg wyznaniowy w Świdnicy, a jego powierzchnia wynosiła 6 a 90 m kw. Do 1944 r. na jej terenie znajdowało się 77 nagrobków i pomników kamiennych. Nieodpłatnym przejęciem nieruchomości zainteresowany był w tym okresie burmistrz Strzegomia, jednakże w świetle obowiązujących przepisów takie rozwiązanie nie było możliwe i nieruchomość cmentarna została wyceniona na kwotę 420 RM (Reichsmark). Ostatecznie 13 października 1944 r. została sfinalizowana umowa kupna-sprzedaży z Gminą Strzegom.

Po II wojnie światowej cmentarz został przejęty przez społeczność Żydów polskich, którzy osiedlili się w Strzegomiu i wykorzystywany był do celów grzebalnych. Pochówki prowadzone były do początku lat 60. XX w., o czym świadczy zachowany nagrobek Rywki Troper pochodzący z 1963 roku. Według opisu pochodzącego z 1952 r. strzegomski cmentarz już wówczas był zdewastowany – brakowało na nim ogrodzenia, a nagrobki były zniszczone[1.1].

W 1991 r. na terenie cmentarza zachowanych było około 50 nagrobków, z których najstarszy pochodził z 1859 roku. Z ewidencji cmentarza żydowskiego w Strzegomiu, którą w 1993 r. opracował Marcin Wodziński, wynika, że na terenie cmentarza znajdowało się wówczas 105 grobów, z czego 35 posiadało nagrobki.

Obecnie cmentarz jest uporządkowany dzięki pracom renowacyjnym przeprowadzonym na jego terenie w latach 2012–2013 przez uczniów i nauczycieli z Zespołu Szkół w Strzegomiu oraz niemieckie Stowarzyszenie na Rzecz Wspierania Zatrudnienia i Kwalifikacji Zawodowych (Verein zur Förderung von Beschäftigung und Qualifizierung) z Bad Freienwalde. Akcja odbywała się we współpracy z Urzędem Miejskim w Strzegomiu, Związkiem Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP oraz Fundacją Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego. Zakres prac, sfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Socjalnego, obejmował: naprawę kamiennego muru, podniesienie przewróconych macew oraz usunięcie roślinności oraz śmieci z terenu cmentarza. W pracach uczestniczyli bezrobotni z powiatów Märkisch-Oderland i Barnim, a projekt renowacji cmentarza przygotował Günter Grützner.

Teren nekropolii otoczony jest kamiennym murem, wejście na cmentarz prowadzi przez zamykaną na kłódkę bramę. Właścicielem jest Fundacja Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego. Cmentarz do tej pory nie został wpisany do rejestru zabytków.

Tamara Włodarczyk

Bibliografia

• Aus den Gemeinden – Striegau, „Breslauer Jüdische Gemeindeblatt“ 1929, nr 10, s. 182.
• Brilling B., Die jüdischen Gemeinden Mittelschlesiens. Entstehung und Geschichte, Stuttgart 1972.
• Führer durch die jüdische Gemeindeverwaltung und Wohlfahrtspflege in Deutschland 1932–1933 / herausgegeben von der Zentralwohlfahrtsstelle der Deutschen Juden, B. Schlesinger, Berlin 1933.
• Połomski F., Zawłaszczenie i sprzedaż cmentarzy żydowskich w latach II wojny światowej na Śląsku. Ze studiów nad prawem własności w III Rzeszy, „Acta Universitatis Wratislaviensis”, nr 815 (Studia nad Faszyzmem i Zbrodniami Hitlerowskimi, t. XI).
• Urban K., Cmentarze żydowskie, synagogi i modlitwy w Polsce w latach 1944–1966 (wybór materiałów), Kraków 2006.
• Wodziński M., Hebrajskie inskrypcje na Śląsku XIII–XVIII wieku, Wrocław 1996.
• Wodziński M., Teczka ewidencyjna cmentarza żydowskiego w Strzegomiu, mps, Wrocław 1993, archiwum WUOZ Delegatura w Wałbrzychu.