Właściciel Szydłowca, Michał Antoni Radziwiłł, w 1711 r. wystąpił o zgodę na wybudowanie w Szydłowcu bóżnicy do biskupa krakowskiego Konstantego Felicjana Szaniawskiego[1.1]. Dokładna data budowy nie jest znana, jednak już niedługo po 1711 r. w mieście istniała murowana synagoga, a także cmentarz[1.2].
W połowie XVIII w. właściciel miasta zezwolił też na założenie domu modlitwy w jednym z prywatnych domów na tzw. Skałce w północnej części miasta, gdzie mogli osiedlać się Żydzi[1.3]. Murowana synagoga istniała z pewnością w 1799 r. przy ul. Żydowskiej, obok był też cheder i mykwa, tworzące zespół synagogalny.
Budynek synagogi spłonął przed 1887 r., kiedy architekt Ruszkowicz sporządził plany związane z odbudową spalonych budynków bóżnicy, chederu i mykwy. Wartość robót miała wynieść 7138 srebrnych rubli. Planów budowy jednak nie zrealizowano ze względu na koszty[1.4]. Postawiono wówczas skromniejszy budynek, który spłonął w 1904 roku.
Nowa synagoga powstała na murach starej, obok postawiono też nowy budynek chederu[1.5]. Budynek synagogi został zdewastowany i zniszczony przez Niemców w latach II wojny światowej. Na jej miejscu stoi dziś gmach Liceum Ogólnokształcącego im. H. Sienkiewicza. O istnieniu synagogi przypomina tablica pamiątkowa w przesmyku łączącym ulicę Kościuszki z Placem Marii Konopnickiej, gdzie biegła przed wojną ulica Bóżnicza.
- [1.1] Wijaczka J., Od połowy XVII po schyłek XVII w., [w:] Atlas historii Żydów polskich, Warszawa 2010, s. 121.
- [1.2] Guldon Z., Krzystanek K., Ludność zydowska w maistach lewobrzeżnej cześci województwa sandomierskiego w XVI–XVII wieku. Studium osadniczo-demograficzne, Kielce 1990, s. 51.
- [1.3] Urbański K., Atlas gmin żydowskich województwa kieleckiego w latach 1918–1939, Kielce 2007, s. 150.
- [1.4] Archiwum Państwowe w Radomiu, Rząd Gubernialny Radomski II, sygn. 4783, k. 58–63.
- [1.5] Urbański K., Atlas gmin żydowskich województwa kieleckiego w latach 1918–1939, Kielce 2007, s. 151.
