Pierwsze wzmianki o rozwoju osadnictwa
na terenie dzisiejszego Trzebiatowa dotyczą IX wieku, kiedy to znajdował się
tutaj warowny gród słowiański sprzężony z osadą przygrodową. Natomiast pierwsza
wzmianka o samym mieście pojawiła się w roku 1170 w przywileju fundacyjnym
wydanym przez Kazimierza I dla nowo powołanego klasztoru w Białoboku, w którym
określony został on jako wieś kościelna. Użyto wówczas również nazwy castrum.
W 1208 roku wymienia się już Trzebiatów i jego okolice jako ziemię
Trzebiatowską (terra Trebetow), która
obejmowała cały obszar nad dolną Regą. W I połowie XII wieku Pomorze Zachodnie
nękane było najazdami Brandenburgii. Nie mogąc liczyć na pomoc ze strony
skłóconych książąt władających innymi dzielnicami Polski, znalazło się ono w
obliczu utraty samodzielności i niezawisłości. Wówczas książętom pomorskim
przyszła z pomocą potężna Lubeka, co spowodowało, że w 1234 roku nastąpiła pierwsza lokacja miast
zachodniopomorskich na prawie lubeckim. Trzebiatów, który już wcześniej miał
charakter ośrodka rzemieślniczo-handlowego, otrzymał prawa miejskie 6 maja 1277
roku z rąk księcia Barnima I, jego syna Bogusława IV oraz opata Tomasza z
klasztoru w Białobokach. Niewielkiej osadzie stwarzało to olbrzymie szanse
gospodarcze, gdyż z otrzymaniem praw miejskich wiązał się wówczas szereg
przywilejów i ulg. Zwiastunem nadchodzącej świetności było nadanie
Trzebiatowowi już w dziesięć lat później, w roku 1287, przez księcia Bogusława
IV oraz opata Thitboldusa prawa lubeckiego. Przyznali oni również miastu port
Regoujście oraz wolną żeglugę na Redze. Miasto rozwijało się szybko i urosło do
rangi dużego ośrodka handlowego, przede wszystkim dzięki kurateli pobliskiego
klasztoru norbertanów. Dzięki doskonałym naturalnym walorom obronnym Trzebiatów
stał się ważnym punktem w systemie militarnym Księstwa Zachodniopomorskiego. Za
pomoc jakiej Trzebiatów udzielił księciu Bogusławowi IV w bitwie pod Stargardem
przeciw Brandenburgii, miasto otrzymało prawo odbijania pieczęci w czerwonym
wosku. Było to ogromne wyróżnienie zważywszy, że przysługiwało ono tylko
książętom i wysokim władzom. W 1303 roku miasto otrzymało prawo składu, a w
1309 roku prawo połowu ryb na Bałtyku. Od tej pory wszystkie statki
przepływające Regą przez Trzebiatów były zatrzymywane przy pomocy utrzymywanego
na łańcuchach wielkiego pnia drewnianego przegradzającego rzekę, natomiast
przewożone tędy towary przez pewien okres musiały zostać wystawione na sprzedaż
w mieście. Na tym między innymi tle rozgorzała wielowiekowa waśń między
sąsiadującymi grodami: Gryficami i Trzebiatowem. Mimo konfliktu Trzebiatów  nadal prężnie się rozwijał, pomnażał flotę,
stał się ośrodkiem handlu morskiego i utrzymywał kontakty handlowe z Gdańskiem,
Rugią, Lubeką, Kopenhagą i innymi portami bałtyckimi. Dzięki swej
przynależności do Kołobrzegu, w 1416 roku Trzebiatów stał się pełnoprawnym
członkiem Hanzy, jednak w 1465 roku miasto zostało wykluczone związku, co było
spowodowane nieprzestrzeganiem przez nie rozporządzeń. Trzebiatów w dalszym
ciągu utrzymywał kontakty handlowe z Kołobrzegiem, ale nie uniknął zatargów
także i z tym miastem. Ale nawet to nie zdołało pogorszyć sytuacji ekonomicznej
miasta w XVI wieku. Trzebiatów eksportował wówczas spore ilości artykułów
spożywczych oraz wełnę i prowadził na szeroką skalę handel zarówno morski jak i
lądowy. Z cytowanych w literaturze tabel cła sundzkiego wynika, że handel morski
Trzebiatowa prowadzony był w XVI wieku na bardzo szeroką skalę. Niekorzystny
wpływ na rozwój miasta miały kilkakrotne pożary, które za każdym razem prawie
doszczętnie niszczyły miasto. W 1534 roku Trzebiatów stał się miejscem ważnego
wydarzenia, ponieważ wówczas zwołano w mieście szlachecki sejm stanowy, który
podjął uchwałę o reformacji, obowiązującej dla całego Księstwa Pomorskiego.
Przyjęto wówczas luteranizm jako religię panującą, a odrzucono katolicyzm i
zwierzchnictwo Rzymu. Decyzje podjęte w Trzebiatowie miały istotne znaczenie
dla dalszego rozwoju społeczno-politycznego miasta i całego Pomorza
Zachodniego. Powolny upadek Trzebiatowa zaczął się w drugiej połowie XVI wieku,
kiedy to osłabła potęga Hanzy, a wraz z nią zanikły rozległe kontakty handlowe.
W niespokojnym wieku XVIII częste zmiany koniunktury handlowej doprowadziły do
zubożenia trzebiatowskiego patrycjatu. Regres w rozwoju miasta przyniosła
również wojna trzydziestoletnia. Wojska carskie usiłowały bezskutecznie zdobyć
Trzebiatów w 1630 roku, jednak ponowny szturm we wrześniu 1634 roku zmusił
mieszkańców miasta do poddania się. W wyniku pokoju westfalskiego z 1648 roku
Trzebiatów znalazł się pod władaniem Brandenburgii. Ogromny pożar w 1679 roku
strawił większą część miasta wraz z ratuszem i dworem książęcym. Zniszczona
została też cegielnia, domy budowano więc z gliny, a dachy kryto słomą lub
trzciną. Tętniące niegdyś życiem miasto w latach 1690-1691 nie posiadało nawet
karczmy. Aż do początków XIX wieku sytuacja w mieście była niekorzystna. W 1720
roku  Trzebiatów przypadł Prusom, a silny
fiskalizm polityki ekonomicznej państwa pruskiego, związany z ogromnymi
kosztami utrzymania armii, dla ośrodków tak słabych jak Trzebiatów stanowił
poważną barierę w dalszym rozwoju. Cła, podatki oraz zniesienie samorządu
municypalnego przesądziły o upadku miasta na okres kolejnych 100 lat. Spore
straty przyniosła również wojna siedmioletnia w latach 1756-1763. Jednak
Trzebiatów zaczął się odradzać już w drugiej połowie XIX wieku. Wybudowana w
1882 roku linia kolejowa łącząca miasto ze Szczecinem i Kołobrzegiem wpłynęła
na ożywienie życia mieszkańców. W 1859 roku miasto posiadało już nowy szpital,
który w latach 30. wieku XX miał ok. 100 pacjentów. W 1864 roku wybudowano w
Trzebiatowie gazownię, a w 1925 roku hydroelektrownię. Po zakończeniu I wojny
światowej przystąpiono do budowy nowego osiedla, wokół miasta rozwinęło się
także ogrodnictwo i sadownictwo. Miasto posiadało już w XIX wieku gaz i
światło, brakowało natomiast kanalizacji. Pomorze po 1945 roku było jedną z
prowincji Rzeszy Niemieckiej, a powiat gryficki z miastem Trzebiatowem wchodził
w skład rejencji szczecińskiej. W wyniku zmian podziału terytorialnego,
przeprowadzonego w 1938 roku utworzono trzecią rejencję w Pile. W związku z tym
Trzebiatów znalazł się w rejencji koszalińskiej, gdzie pozostał aż do 1945
roku. Z chwilą dojścia Hitlera do władzy administracja państwowa została
opanowana przez aparat policyjny NSDAP, a kierownictwo NSDAP powiatu
gryfickiego (tzw. „Kreisleitung), na czele którego stał Franz Ohm, miało swoją
siedzibę w Trzebiatowie. W ramach przygotowań do wojny na terenach rolniczych,
do których należał Trzebiatów intensyfikowano produkcję rolną i gromadzono
rezerwy żywnościowe. Wtedy też nastąpił trwający aż do roku 1945 odpływ siły roboczej
z Trzebiatowa i okolic, spowodowany masowym powoływaniem ludności do służby
wojskowej w armii niemieckiej. Do połowy 1944 roku ubyło z tego terenu około
25% ludności, głównie mężczyzn. Tak znaczne zmniejszenie się ludności w wieku
produkcyjnym rekompensowane było w poważnym stopniu przez napływ niemieckiej
ludności cywilnej, ewakuowanej z zachodnich terenów Niemiec oraz przez jeńców
wojennych i ludność cywilną przywożoną na tzw. przymusowe roboty. Pierwsza
dekada marca roku 1945 przyniosła ponowne zmiany na mapie politycznej powiatu
gryfickiego. Wojska 1 Frontu Białoruskiego oraz 1 Armii Wojska Polskiego zajęły
Trzebiatów 4 marca. W maju władza w Trzebiatowie została przekazana w ręce
cywilów. Ludność utrzymywała się wtedy przeważnie z rolnictwa, chociaż do roku
1945 istniały w mieście drobne zakłady jak: wytwórnia sprzętu posrebrzanego,
fabryka fajansu, fabryka skór, kilka małych młynów, tartaki, mleczarnia, zakład
maszyn obróbki drewna, muzeum regionalne, rzeźnia, drukarnia miejska, trzy
szkoły, gazownia i dom starców.
W czasie działań wojennych zniszczeniu uległa część zabudowy miejskiej,
zwłaszcza w zabytkowym śródmieściu. Zachowały się jednak wszystkie ważniejsze
obiekty architektury użyteczności publicznej, a także mury miejskie. Znacznie
dotkliwsze straty w zabudowie miejskiej spowodowane zostały zaniedbaniami i
rozbiórkami dokonanymi w latach powojennych. Mimo to, w 1955 roku cały obszar
Starego Miasta, w granicach murów obronnych został wpisany do rejestru
zabytków, a w 1996 roku Trzebiatów, w uznaniu jego wielkiej wartości
historycznej, został objęty rządowym programem „Ratowanie miasteczek
historycznych”. Obecnie miasto stanowi gminny ośrodek handlu, w którym mieści
się większość sklepów i lokali usługowych. W Trzebiatowie znajduje się 5 banków,
3 stacje benzynowe oraz dyskont spożywczy, a przy miejskiej farze zlokalizowane
jest targowisko. Zlokalizowane są tam też największe zakłady produkcyjne z
branży meblarskiej, tworzyw sztucznych i przetwórstwa rybnego. Ze względu na
swoje położenie w pasie nadmorskim gmina ma duży potencjał rozwojowy w
dziedzinie turystyki, a część jej mieszkańców znajduje zatrudnienie w
miejscowościach wypoczynkowych nad morzem lub prowadzi sezonową działalność
gospodarczą. Liczne zabytki Trzebiatowa, a także nadmorskie miejscowości
letniskowe to główne atrakcje gminy. W wodach Regi o I i II klasie czystości
można spotkać wiele gatunków ryb, szczególnie troć wędrowną, która przyciąga
wędkarzy z całego kraju. Można tu uprawiać zarówno kajakarstwo, jak i jeździć
rowerem czy skuterem wodnym[1.1].

Drukuj
Przypisy
  • [1.1] http://szkola.wi.ps.pl/2003/trzebiatow/historia.html,
    [stan na 19 czerwca 2008]., http://www.trzebiatow.pl/asp/index.html,
    [stan na 19 czerwca 2008].