Pierwsza wzmianka o wsi Wyszków należącej do biskupów płockich pochodzi z 1203 roku. W 1501 r. biskup Wojciech Przerębski otrzymał od Jana I Olbrachta przywilej królewski zezwalający nadać wsi prawo miejskie chełmińskie wzorujące się na ustroju pobliskiego Pułtuska. Akt został podpisany w roku następnym. Mieszkańcy uzyskali zezwolenie na wyrąb drzewa, prawo rybołówstwa na Bugu. Wyszków stał się ośrodkiem rozległych dóbr biskupich. Na potrzeby miasta biskupi przeznaczali dochody pochodzące z jatek, kramów, postrzygalni sukna i folusza. W 1528 r. za zgodą Zygmunta I Starego wybudowano na Bugu most. W 1578 r. w mieście działali piekarze, gorzelnicy, szynkarze, garncarze, rybacy i kołodziej. Większość mieszkańców trudniła się rolnictwem.

W połowie XVII w. biskup płocki i wrocławski Karol Ferdynand Waza uczynił z miasta jedną ze swoich rezydencji, budując tu okazały dwór (gdzie też zmarł w 1655 roku). Wojny połowy XVII i początku XVIII w. przyczyniły się jednak do upadku miasta, z którego nie mogło podźwignąć się przez kolejny wiek. W 1777 r. istniało tyko 77 domów, a mieszkańcy trudnili się najczęściej rolnictwem.

W wyniku III rozbioru Rzeczypospolitej Wyszków znalazł się w 1795 r. zaborze pruskim (departament płocki Prus Nowowschodnich). W 1807 r. wszedł w skład Księstwa Warszawskiego (departament płocki), a 1815 r. — Królestwa Polskiego (województwo, a następnie gubernia płocka).

W 1869 r. Wyszków utracił prawa miejskie. Przeprowadzenie w 1897 r. przez osadę linii kolejowej Tłuszcz – Ostrołęka, wpłynęło na ponowne ożywienie handlu i rzemiosła. Powstały przedsiębiorstwa branży drzewnej i browary. Prawa miejskie przywrócono w 1919 roku. Latem 1920 r. Wyszków przejściowo był okupowany przez idącą na Warszawę armię bolszewicką.

W czasie II wojny światowej miasto, które jak cała zachodnia Polska znalazło się pod okupacją niemiecką, znalazło się w latach 1939–1944 w dystrykcie warszawskim Generalnego Gubernatorstwa. Pod koniec wojny zostało niemal całkowicie zniszczone.

W latach 50. i 60. XX w. przystąpiono do odbudowy i rozbudowy. W latach 1956–1975 stanowiło siedzibę władz powiatowych (ponownie od 1999 r., w granicach województwa mazowieckiego). W okresie 1975–1998 należało do województwa ostrołęckiego. Współcześnie odgrywa rolę lokalnego centrum przemysłu, handlu, usług i administracji, jest też blisko powiązane z Warszawą dzięki linii kolejowej i drodze ekspresowej.

Nota bibliograficzna

• Makowski J., Wyszków nad Bugiem, Wyszków 2010.
• Rytel A., Ziemlecki D, Wyszków i okolice, Warszawa 1979.