Synagoga Wolfa Poppera (Bociana) znajduje się na przy ul. Szerokiej 16, na krakowskim Kazimierzu. Synagoga przylega dłuższym bokiem do ulicy, a wejście do niej wiedzie przez dziedziniec. Dziedziniec otoczony jest wysokim murem z trzema bramami wzniesionymi w XIX wieku. Dwie bramy boczne są jednakowe, zamknięte półkoliście, a środkowa – szersza i prostokątna. Nad nią widnieje tablica z wyrytym po hebrajsku napisem: „Synagoga imienia R. Wolfa Poppera bł.p. założona w r. 5380 (1620) odrestaurowana przez zarząd w r. 5664 (1904)”.

Napis nad bramą wspomina fundatora synagogi – bogatego kupca Wolfa Poppera, zwanego również Bocianem. Budynek ufundowany przez Poppera w 1620 r., powstał w stylu barokowym, na planie prostokąta. Jego kamienno-ceglane mury podparto wysokimi szkarpami. Synagoga została bogato wyposażona, a jej utrzymanie drogo kosztowało. Rodzina Popperów po pewnym czasie nie była w stanie jej utrzymać. Synagoga przeszła więc pod zarząd kazimierskiej gminy żydowskiej. W spisie podatkowym miejscowej gminy pojawia się po raz pierwszy w 1653 roku. Gmina nie dbała jednak zbytnio o jej stan. Pierwszy remont miał miejsce dopiero w 1813 roku.

W 1827 r. przebudowano obiekt. Wzniesiono wówczas dobudówki, które służyły jako sala modlitewna dla kobiet, oraz przebudowano dach i schody. Dziedziniec synagogi został wówczas zamknięty trójosiową bramą od ul. Szerokiej. Kolejne remonty i przebudowy prowadzono w 1860, 1898 i 1904 roku. Główna sala modlitewna została nadbudowana, od strony zachodniej dobudowano drewniane schody i ganki. Kolebkowe sklepienie głównej sali modlitewnej pokryły malowidła autorstwa Schönkera.

W czasie drugiej wojny światowej Niemcy zniszczyli zabytkowe wyposażenie wnętrza. Nie zachowało się kamienne obramowanie aron ha-kodesz, żelaznej kraty bimy, skarbony, sreber i paramentów. Ocalały jedynie płaskorzeźbione, dębowe drzwi aron ha-kodesz. Obecnie znajdują się one w Sir Isaac and Lady Edith Wolfson Museum w Jerozolimie. 

Po wojnie w pomieszczeniach babińca mieszkali przez kilka lat żydowscy przesiedleńcy z ZSRR. W 1956 r. Miejska Rada Narodowa przeznaczyła budynek na dom kultury dla głuchoniemych i eksmitowała Kongregację. Kongregacja Wyznania Mojżeszowego z prezesem Maciejem Jakubowiczem na czele oprotestowała tę decyzję, twierdząc, że nie można zamieniać synagogi na lokal rozrywkowy. Ostatecznie Związek Głuchoniemych nie ulokował swojego klubu przy ul. Szerokiej, gdyż budynek synagogi nie spełniał ich oczekiwań.

W 1964 r. Pracownia Konserwacji Zabytków w Krakowie zakończyła remont synagogi. Zamurowana została wówczas wnęka na aron ha-kodesz, usunięto piętrową dobudówkę od strony zachodniej oraz schody i drewniane ganki.

W połowie lat 60. XX w. za zgodą żydowskiej społeczności synagoga stała się jedną z siedzib Staromiejskiego Centrum Kultury Młodzieży. Od 1996 r. w czasie Festiwalu Kultury Żydowskiej w synagodze organizowane są warsztaty artystyczne „Odkrywanie Kazimierza”, podczas których uczestnicy poprzez sztukę, poznają historię i kulturę żydowskiego Kazimierza. Od 2017 r w budynku mieści się księgarnia wydawnictwa Austeria.

Synagoga Wolfa Poppera została wpisana do rejestru zabytków pod numerem A-305 w dniu 28.01.1936 roku[1.1]].

Bibliografia

• Duda E., Żydowski Kraków. Przewodnik po zabytkach i miejscach pamięci, Kraków 2003, ss. 50–55.
• Mahler O., Przewodnik po żydowskich zabytkach Krakowa, Kraków 1935, s. 43.
• Rejduch-Samkowa I., Lewicka-Depta Z., Bóżnica Wolfa Poppera (Bociana), [w:] Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. 4: Miasto Kraków, cz. 6: Kazimierz i Stradom, Judaica: Bożnice, Budowle Publiczne i Cmentarze, red. Rejduch-Samkowa I., Samek J., Warszawa 1995, ss. 20-23.
• Synagoga Wolfa Poppera, Bożnica Poppera (Bociana), [w:] Encyklopedia Krakowa, red. Stachowski A. H., Kraków 2000, s. 941.
• Urban K., Cmentarze żydowskie, synagogi i domy modlitwy w Polsce w latach 1944–1966 (wybór materiałów), Kraków 2006, ss. 539–544.