Bankierstwo rozwinęło się w Polsce dopiero pod koniec XVIII w., a pierwsze banki zakładali cudzoziemcy, głównie Niemcy i Francuzi. Jedną z pierwszych firm była filia banku berlińskiego S.M. Levy Heritiers, której prokurentem był niemiecki Żyd, Samuel Fränkel.

Bank ten położył duże zasługi w rozwoju polskiego przemysłu (wydobywczego i włókienniczego). Nie mniejszą rolę odegrała pierwsza rodzima firma, prowadzona przez B.Sz. Jakubowicza (syna Szmula Zbytkowera), a potem przez jego żonę. Po jej śmierci prowadzenie firmy przejęli L. Hirschendorf i A. Rawicz, pod nazwą A. Rawicz i Ska (działała do 1905). Prowadziła operacje bankowe, komisowe i ekspedycyjne. W latach 40. XIX w. powstało kilka banków, których właścicielami byli Żydzi. Zajmowały się głównie udzielaniem kredytu, największe z nich to domy bankowe Z.S. Natansona, D.M. Szereszowskiego, A. Wertheima.

Najwybitniejszym bankierem pochodzenia żydowskiego był w XIX w. Leopold Kronenberg, który w 1848 wraz z M. Rosenem założył dom bankowy. W dużej mierze finansował on początki przemysłu w Królestwie Polskim, realizując program warszawskich pozytywistów. Jego działalność objęła wszystkie działy i gałęzie życia gospodarczego (przemysł, handel, komunikację i rolnictwo). Dzięki Kronenbergowi powstało Towarzystwo Kredytowe m. Warszawy oraz Bank Handlowy. Poparł on powstanie banku spółdzielczego organizowanego przez J. Kirszrota. Znaczne zasługi w rozwoju bankowości polskiej położyła również rodzina Epsteinów, zwłaszcza Józef i Mieczysław. Brak rodzimego kapitału powodował, że na ziemiach polskich wielkie bankierskie przedsięwzięcia należały jednak do rzadkości. Znacznie więcej wyznawców judaizmu prowadziło kantory wekslarskie. W 1850 Zgromadzenie Kupców zarejestrowało ich ponad 30. Poczesne miejsce zajmowały firmy warszawskie: S. Lessera, A. Moldauera, S. Konitza, G. Landaua, S. Portnera, Sz. Toeplitza, H. Wawelberga. Wraz z uzyskaniem równouprawnienia w Królestwie Polskim (1864) coraz więcej Żydów stawało się właścicielami i udziałowcami banków. 

W 2. połowie XIX w. z 26 liczących się w Warszawie banków prywatnych 15 należało do Żydów, a trzy do osób pochodzenia żydowskiego; na prowincji 19 spośród 21 kantorów prowadzonych było przez wyznawców judaizmu. Do bardziej znanych należy zaliczyć założony w 1866 przez H. Natansona dom bankowy S. Natanson i Synowie, który działał do 1932, firmę J.G. Blocha (jej właściciel był ewangelikiem), jak również bank H. Wawelberga, powstały z przekształcenia istniejącego od 1840 kantoru wekslarskiego, funkcjonujący do 1939 (od 1913 jako spółka akcyjna pod nazwą Bank Zachodni). Na przełomie wieków banki prywatne traciły na znaczeniu. Kapitał zaczęto skupiać w spółkach akcyjnych, które na początku miały w dużej mierze charakter rodzinny. Bezpośrednio przed I wojną światową w Królestwie istniały 643 przedsiębiorstwa finansowe tego typu, w tym w 140 (20%) w zarządach przeważali Żydzi.

Z innych liczących się banków akcyjnych, zakładanych i kierowanych przez Żydów, wymienić należy Bank Angielsko-Polski, Bank Handlowy w Łodzi, Bank Przemysłowo-Handlowy w Łodzi, Bank dla Handlu i Przemysłu w Warszawie, Bank Kujawski we Włocławku, Bank Małopolski, Międzynarodowy Bank Handlowy w Katowicach, Polski Akcyjny Bank Komercyjny, Śląski Bank Eskontowy w Bielsku i wiele innych. Większość z nich działała również w okresie międzywojennym. W 1918–39 banki prywatne należące do Żydów nadal odgrywały dużą rolę. Warszawskie firmy W. Landaua, A. Goldfedera i D.H. Szereszowskich, działające od XIX w., nastawione były na klientelę polską i żydowską. Domami bankowymi obsługującymi głównie klientów żydowskich były stołeczne firmy: D. Maliniaka, Sołowiejczyka i Morgensterna, M. Krolla.

W wielu innych miastach również działały banki żydowskie o wieloletnich tradycjach, np. L. Mamrotha w Kaliszu, M. Goldhara w Kielcach, D. Woldenberga w Płocku, P.J. Tykocinera oraz W. Lublinera i S. Goldkrauta w Łodzi. Tragicznym w skutkach dla większości domów bankowych okazał się kryzys gospodarczy 1929–33. Doszło wówczas do załamania rynku włókienniczego. W 1932 duża część banków prywatnych, nawet tych z kilkudziesięcioletnią tradycją, musiała zaprzestać działalności. Nieliczne, które przetrwały, ograniczyły działalność kredytową.

Gabriela Zalewska