NKWD – ros. Narodnyj Komissariat Wnutriennych Dieł, Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych, najwyższy organ władz bezpieczeństwa w ZSRR.

Zostałutworzony przez WłodzimierzaLenina w 1917 roku. Nie odgrywał jednak większejroli aż do 1934 roku, kiedy włączono do niego GPU (Państwowy Zarząd Polityczny), czyli policjępolityczną. NKWD posiadałwłasneformacjemilicyjne i wojskowe, a jednocześnie miał kompetencjewydawaniawyroków w sprawachpolitycznych, więc praktyczniesprawowałkontrolę nad całościążyciaspołecznego.

Za rządów Józefa Stalina NKWD było głównym narzędziem terroru wobec obywateli. NKWD nadzorował sieć obozów pracy dla milionów więźniów, czyli tzw. Gułag. NKWD kierowali: Gienrich Jagoda (do 1936), Nikołaj Jeżow (do 1938) i Ławrientij Beria. W czasie wojny z Niemcami z resortu wyłączono policję polityczną, czyli KGB. Po wojnie działał on także na terenach zajętych przez ZSRR, między innymi w Polsce, gdzie pomagał nowym władzom komunistycznym w zwalczaniu opozycji. W 1946 roku NKWD przekształcono w Ministerstwo Spraw Wewnętrznych.