Zbrodnie hitlerowskie w Polsce 1939–45

zbrodnie hitlerowskie w Polsce 1939–45  zbrodnie w okresie II wojny światowej dokonane w wyniku świadomej i planowej działalności niemieckiej partii narodowosocjalistycznej NSDAP, instytucji i organów państwowych, organizacji III Rzeszy oraz ich funkcjonariuszy. Zbrodnie te, realizujące hitlerowski program ludobójstwa, zostały uznane przez Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze (1946) za zbrodnie przeciw pokojowi (zbrodnie wojenne). Zgodnie z tym orzeczeniem zbrodnie hitlerowskie obejmują głównie: planowanie, przygotowanie, rozpoczęcie i prowadzenie wojny napastniczej, morderstwa dokonywane na jeńcach wojennych i ludności cywilnej, masowe zabijanie mężczyzn, kobiet i dzieci, zagładę w obozach, niewolniczą eksploatację, wysiedlenia i pacyfikacje, burzenie i palenie miast, wsi i osiedli, grabież majątku i niszczenie skarbów kultury narodowej, wynarodowienie i germanizację, prześladowania ze względów politycznych, rasowych i narodowościowych.

Celem napaści III Rzeszy na Polskę była likwidacja państwa polskiego i wyniszczenie narodu polskiego. Naród polski uznany za małowartościowy miał być pozbawiony swego narodowego i państwowego kierownictwa oraz systematycznie wynaradawiany i niszczony. W tym celu dyplomaci niemieccy podejmowali tajne i jawne działania, zmierzające do obalenia następstw wersalskiego traktatu pokojowego 1919, których końcowym rezultatem był pakt Ribbentrop–Mołotow, a niemieckie siły zbrojne (Reichswehra, następnie Wehrmacht) utrzymywały bliską tajną współpracę z Armią Czerwoną. Plany napaści („Fall Weiss”) i eksterminacji narodu polskiego opracowały władze i centralne instytucje hitlerowskich Niemiec na długo przed agresją III Rzeszy. Ukoronowaniem tych planów był w latach II wojny światowej Generalny Plan Wschodni, który zakładał wysiedlenie ok. 80–85% pozostałych przy życiu Polaków i przekształcenie ziem polskich w niemiecki obszar kolonizacyjny. Działania niemieckich sił zbrojnych na ziemiach polskich były często prowadzone z pogwałceniem praw i zwyczajów wojny. Koncepcja wojny totalnej, realizowana już w 1939 r., zakładała nie tylko niszczenie sił zbrojnych, ale wszystkich sił przeciwnika, zwłaszcza ludności cywilnej. Zgodnie z dekretami A. Hitlera z 8 i 25 IX 1939 w sprawie administracji wojskowej na okupowanych terenach polskich władzę wykonawczą sprawował początkowo gen. G. von Rundstedt, naczelny dowódca wojsk lądowych na Wschodzie, podlegali mu dowódcy wojskowi, przy których utworzono sztaby administracji cywilnej (okupacja niemiecka w Polsce 1939–45). Na podstawie dekretu Hitlera z 8 X 1939 wcielono do Rzeszy Pomorze, Śląsk, Wielkopolskę, większą część woj. łódzkiego, część województw: warszawskiego, kieleckiego, krakowskiego i białostockiego. Tereny wcielone obejmowały ok. 92 tys. km2 z ok. 9,5 mln ludności. Naczelnymi zwierzchnikami administracji terenowej zostali: A. Forster w okręgu Gdańsk-Prusy Zachodnie, A. Greiser w tzw. Kraju Warty, E. Koch w Prusach Wschodnich i okręgu Białystok (od 1941). Z pozostałych terenów Polski, znajdujących się pod okupacją niemiecką, utworzono Generalne Gubernatorstwo (GG). Na ziemiach wcielonych do Rzeszy we wszystkich dziedzinach stosowano prawo Rzeszy. Niemcy objęli wszelkie stanowiska, językiem urzędowym uczynili język niemiecki, konfiskatą objęto prawie cały polski majątek państwowy nieruchomy i w znacznej części majątek ruchomy, uniemożliwiono życie społeczne, kulturalne i religijne, całkowicie zlikwidowano szkolnictwo polskie, ograniczono swobodę poruszania się.

Polityka okupacyjna na terenie GG w stosunku do ok. 12–15 mln ludności kształtowała się w zależności od ogólnej koncepcji polityki wschodniej i sytuacji militarnej III Rzeszy. Okupant niszczył inteligencję polską, stosował brutalny terror, stworzył niezwykle ciężkie, sprzyjające wysokiej śmiertelności warunki materialne i aprowizacyjne w miastach, przygotowywał plany włączenia GG do Rzeszy. GG wykorzystywano jako rezerwę niewolniczej siły roboczej dla Rzeszy. Jednym ze środków polityki terroru i eksterminacji ludności Polski stały się egzekucje, będące bezprawnymi aktami mordu. Większość egzekucji, szczególnie potajemnych, nie była poprzedzona żadnymi wyrokami sądów, nawet policyjnych lub doraźnych sądów wojskowych, lecz dokonywano ich na podstawie decyzji władz policyjnych i administracji cywilnej. Mordowano przede wszystkim przedstawicieli inteligencji, działaczy politycznych i członków organizacji konspiracyjnych. Wkraczające do Polski wraz z Wehrmachtem Einsatzgruppen, dokonały aresztowań i morderstw tysięcy przedstawicieli elity społeczeństwa polskiego. Licznych egzekucji potajemnych dokonywano w pierwszych miesiącach okupacji na Śląsku i Pomorzu (np. w lasach piaśnickich koło Wejherowa), w Wielkopolsce. Następnie terenami szczególnego nasilenia egzekucji jawnych i potajemnych stały się m.in.: Warszawa i okolice, Lubelszczyzna, ziemie zamojska i radomska, Nowosądecczyzna, okolice Ciechanowa i Zakopanego, Lwowa, Wilna, Stanisławowa, Równego. Podczas akcji pacyfikacyjnych wobec ludności wiejskiej dokonywano egzekucji, wysiedleń i aresztowań oraz palono zabudowania i rabowano mienie. Pierwszych pacyfikacji dokonał Wehrmacht we wrześniu 1939 r. Następnie SS, formacje policyjne i Wehrmacht pacyfikowały m.in. wsie na Kielecczyźnie podczas likwidacji oddziału hubalczyków, wiele zbrodni dokonali hitlerowcy w okresie akcji wysiedleńczej na Zamojszczyźnie. Do największych należą masakry ludności we wsiach: Aleksandrów — gdzie zamordowano 446 mieszkańców, Krasowo-Częstki — 257, Lipniak-Majorat — 370, Łężek — 187, Michniów — 203, Różanice — ok. 200, Skłoby — 215, Smoliców — ok. 200, Sochy — 183, Szczecyn — 368, Złoczew — ok. 200. W realizacji hitlerowskiej polityki wyniszczenia społeczeństwa polskiego kluczową rolę odegrał system obozów hitlerowskich. Miejscami tortur i mordów były również więzienia, szczególnie: Pawiak w Warszawie, Zamek w Lublinie, więzienie Montelupich w Krakowie, Radogoszcz w Łodzi, Fort VII w Poznaniu. W latach okupacji hitlerowcy prześladowali i wymordowali ludność żydowską (Żydzi — Zagłada Żydów). Podobny los spotkał Romów i Sinti (Cyganie). Hitlerowcy mordowali psychicznie chorych i starców (tzw. eutanazja). Szczególnie okrutną zbrodnią było odbieranie rodzicom dzieci uznanych za rasowo wartościowe. Spośród 200 tys. polskich dzieci zrabowanych rodzicom w celu ich germanizacji, po zakończeniu działań wojennych udało się odnaleźć zaledwie 30 tys. (dzieci rabunek). Dokonano wysiedleń ok. 750 tys. Polaków ze Śląska, Wielkopolski i Pomorza. W 1940–41 wysiedlono ludność polską z okolic Radomia, Dębicy i Lublina, na Zamojszczyźnie z 297 wsi wysiedlono ok. 100 tys. osób, w tym ok. 30 tys. dzieci, spośród których pozostało przy życiu zaledwie 4,5 tys., wiele tysięcy wysiedlonych z Zamojszczyzny skierowano do obozów koncentracyjnych w Auschwitz i Majdanku. Ogółem okupanci hitlerowcy dokonali wysiedleń 2478 tys. Polaków. Jednym z przejawów terroru okupanta wobec ludności polskiej w miastach były tzw. łapanki, Polaków złapanych w obławach ulicznych kierowano do robót przymusowych w Rzeszy, do obozów i więzień; do prac przymusowych poza granice kraju wywieziono ogółem 2841 tys. Polaków. Ponadto dla Rzeszy pracowało ok. 300 tys. polskich jeńców wojennych, pozbawionych statusu jenieckiego. Hitlerowcy dążyli do likwidacji polskości, poniżali godność narodową Polaków, zmuszali ludność ziem wcielonych do Rzeszy do podpisywania niemieckiej listy narodowościowej (Deutsche Volksliste; Volksdeutsche). Zbrodnicza działalność okupanta objęła również wynaradawianie i germanizację wybranych grup dzieci, uznanych za wartościowe pod względem rasowym, utrudnianie wykonywania praktyk religijnych i prześladowanie duchowieństwa, grabież i niszczenie dóbr kultury, likwidację ośrodków życia umysłowego i artystycznego. Ziemie polskie zostały przekształcone przez hitlerowców w międzynarodowe cmentarzysko, w położonych na terenie Polski obozach zagłady wymordowano większość europejskich Żydów. W obozach jenieckich zginęło ponad 800 tys. jeńców sowieckich, ok. 30 tys. jeńców włoskich, a także kilka tysięcy jeńców francuskich i brytyjskich.

W wyniku okupacji hitlerowskiej Polska poniosła olbrzymie straty w ludziach, majątku narodowym i dorobku kulturalnym. Podstawę ścigania i karania zbrodniarzy hitlerowskich stanowią akty prawa międzynarodowego. Ściganie i karanie zbrodniarzy hitlerowskich zostało zapoczątkowane działalnością Międzynarodowego Trybunału Wojskowego w Norymberdze. Badaniem i ściganiem oraz gromadzeniem materiałów dokumentacyjnych dotyczących zbrodni hitlerowskich zajmuje się Instytut Pamięci Narodowej.

A. Eisenbach Hitlerowska polityka zagłady Żydów, Warszawa 1961;

Z. Kubicki Zbrodnie wojenne w świetle prawa polskiego, Warszawa 1962;

K. Sosnowski „Ohne Mitleid”. Dziecko w systemie hitlerowskim, Warszawa 1962;

W. Bartoszewski Warszawski pierścień śmierci 1939–1944, Warszawa 1970;

Cz. Madajczyk Polityka III Rzeszy w okupowanej Polsce, t. 1–2, Warszawa 1970;

C. Łuczak Polityka ludnościowa i ekonomiczna hitlerowskich Niemiec w okupowanej Polsce, Poznań 1979;

Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939–1945. Informator encyklopedyczny, Warszawa 1979;

Zamojszczyzna — Sonderlaboratorium SS. Zbiór dokumentów..., t. 1–2, Warszawa 1979;

A. Bolewski, H. Pierzchała Losy polskich pracowników nauki w latach 1939–1945. Straty osobowe, Wrocław 1989.

Treść hasła została przygotowana na podstawie materiałów źródłowych PWN.

 

Drukuj
In order to properly print this page, please use dedicated print button.