Syrkus Szymon Piotr (24.04.1893 Warszawa – 08.06.1964 Warszawa) – architekt.

Szymon Syrkus urodził się jako Szyja Syrkus 24 kwietnia 1893 r. w Warszawie w rodzinie Moszka (Marcina) i Józefy z Krügerów, zamieszkałych przy ul. Zimnej 5. W 1912 r. ukończył szkołę realną. W latach 1912-1914 był studentem Politechniki w Grazu, w latach 1915-18 kontynuował studia na ewakuowanej do Moskwy Politechnice Ryskiej, następnie zlikwidowanej[1.1]. W 1918 r. został przyjęty na Wydział Architektoniczny Politechniki Warszawskiej, który ukończył w 1922 r. uzyskaniem dyplomu architekta. W drugim semestrze 1918 r. był dodatkowo słuchaczem na kursie architektury u prof. Józefa Gałęzowskiego oraz u prof. Józefa Mehoffera w Krakowskiej Akademii Sztuk Pieknych. Po studiach wyjechał na staż do Berlina i Paryża. Zetknął się wówczas z nowoczesnymi nurtami w architekturze, m.in. ze szkołą Bauhausu. 

Po powrocie do Polski przyłączył się do awangardowej grupy „Blok”. Zaprojektował w tym czasie siedzibę Narodowej Służby Zdrowia w Warszawie. W 1926 r. stworzył grupę „Praesens”, która 2 lata później stała się polską sekcją Congrés Internationaux d'Architecture Moderne (CIAM). 14.07.1927 r. Syrkus zawarł związek małżeński z Heleną Niemirowską w rzymsko-katolickiej parafii pw. św. Anny w Krynkach[1.2].

Syrkusowie pozostawili po sobie w Warszawie mnóstwo zrealizowanych projektów. Jednym z pierwszych, realizowanym w latach 1931–1935, był zespół mieszkań robotniczych Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej (WSM) na Rakowcu. Było to pierwsze w Warszawie osiedle, w którym domy stanęły prostopadle do ulicy. Innym projektem była kolonia domków jednorodzinnych na Żoliborzu Dolnym przy ulicach Promyka, Dygasińskiego, Dziennikarskiej, Bohomolca, i Gomółki. W latach 30. XX w. powstał też wielorodzinny dom przy ul. Estońskiej 8. Parter budynku został obłożony nieociosanymi kamieniami, zaś elewacja na piętrze jest opasana oknami. Podobny budynek powstał też przy ul. Grzybowskiej 73.

Szymon Syrkus przy tworzeniu projektów kierował się zasadami tzw. Karty Ateńskiej, którą sformułowano na kongresie CIAM w 1933 roku. Domy mieszkalne miały nie być budowane wzdłuż dróg komunikacyjnych. Preferowana była wysoka zabudowa, aby stworzyć jak najwięcej terenów zielonych. Zakładano też oddzielenie obszarów przemysłowych od mieszkaniowych i ruchu pieszego od samochodowego. Szczególnie widoczne są te reguły w powojennych projektach Syrkusa. Ale jeszcze w 1934 r. stworzył on z Janem Chmielewskim koncepcję urbanistyczną „Warszawa funkcjonalna”.

Syrkus w czasie II wojny światowej został wysłany do niemieckiego nazistowskiego obozu w Auschwitz. Udało mu się przeżyć obóz. Już od 1945 r. włączył się w prace nad odbudową Warszawy. Miał swój udział w odbudowie Alei Ujazdowskich. Niektóre budynki były modernizowane i upraszczane.

Od 1949 r. był wykładowcą na Politechnice Warszawskiej. Starał się także realizować przedwojenne projekty, jak np. osiedle mieszkaniowe Koło (1947–1950 i 1958–1962) i Praga (1949–1951). Syrkus w 1963 r. przeszedł na emeryturę, a rok później umarł. 

Bibliografia:

• Roguska J., Szymon i Helena Syrkusowie, [w:] Culture.pl [online] http://culture.pl/pl/tworca/szymon-i-helena-syrkusowie [dostęp: 16.04.2016].