Ok. 1845 r. pierwsi Żydzi zaczęli osiedlać się w Gogolinie. Najprawdopodobniej żydowskie osadnictwo było konsekwencją otwarcia 1 listopada 1845 r. linii kolejowej z Opola do Kędzierzyna. Stworzyło to korzystne warunki do rozwoju przemysłu wapienniczego w tym regionie.
W kronice z 1846 r. znajduje się informacja, że w roku tym żydowski kupiec Lothar Hüser zbudował dwa pierwsze piece wapiennicze w Gogolinie. Rozwój zakładów wapienniczych dawał nowe miejsca zatrudnienia, a to stwarzało korzystne warunki do rozwoju handlu, który był jednym z najważniejszych źródeł utrzymania gogolińskich Żydów.
W 1850 r. w Gogolinie żyło 17 Żydów. Tutejsza gmina żydowska miała charakter filii gminy żydowskiej w Opolu.
W 1869 r. wśród wśród tutejszych Żydów było: dwóch wapienników, zarządca wapienników, księgowy, karczmarz oraz 11 kupców. W 1878 r. wśród Żydów było: 9 kupców, 2 inspektorów i dyrektor spółki akcyjnej.
W 1878 r. Isidor Fränkel otworzył w Gogolinie magazyn piw z browaru rodziny Friedlaenderów z Opola. Dostarczał on miejscowym karczmarzom piwo „Zamkowe” zarówno w butelkach, jak i w beczkach. Simon Cassirer był właścicielem gorzelni „Breneraje” i jednego z zakładów wapienniczych w Gogolinie. Leopold Cassirer był właścicielem drugiego zakładu wapienniczego i 2 pieców wapienniczych, które stoją do dziś (współcześnie są nazywane „piecami Klamy”).
W 1880 r. w Gogolinie mieszkało już 84 Żydów. W 1885 r. ich liczba spadła do 71 osób (2,9% ogółu mieszkańców). Posiadali własny dom modlitwy (budynek w pobliżu dworca autobusowego), jednak z powodu małej liczebności nadal przynależeli do kahału opolskiego.
Początek XX w. charakteryzował się zwiększoną emigracją ludności żydowskiej Zachód. W jej wyniku w 1912 r. w Gogolinie pozostało zaledwie 45 Żydów.
Podczas I wojny światowej gogoliński Żyd Moritz Hausdorf służył jako oficer w armii niemieckiej. Został odznaczony Żelaznym Krzyżem I klasy.
Po zakończeniu I wojny światowej i odrodzeniu państwa polskiego większość śląskich Żydów zdecydowanie opowiedziała się po stronie niemieckiej. W owym czasie wielu z nich decydowało się na wyjazd na Zachód, najczęściej do wielkich ośrodków miejskich w Niemczech. Proces ten dotyczył także Gogolina.
W plebiscycie z 20 marca 1921 r. mieszkańcy Gogolina oddali 1262 (56,9%) głosów za pozostaniem miasta w Niemczech i 955 głosów – za Polską. W wyniku głosowania miasto pozostało w Niemczech.
Na początku lat 30. XX w. Gogolin nadal wymieniany był jako miasto ze społecznością żydowską, należącą do gminy opolskiej. Można przypuszczać, że tutejszych Żydów objęły wszystkie represje nazistowskie po 1933 roku, włącznie z pogromem tzw. nocy kryształowej z 9 na 10 listopada 1938 roku. Z powodu narastającego antysemityzmu większość Żydów wyjechała z Gogolina do zachodniej Europy albo Stanów Zjednoczonych.
W 1940 r. Niemcy utworzyli obóz pracy przymusowej w Gogolinie. Po II wojnie światowej społeczność żydowska w Gogolinie nie zdołała się odrodzić.
Bibliografia
- Kalla-Szulc R., 150 lat cmentarza żydowskiego w Gogolinie, [w:] Kalejdoskop samorządowy Gminy Gogolin za rok 2006, Gogolin 2006, ss. 61–69.
- Kalla-Szulc R., Z dziejów Gogolina. Śladami gogolińskich Żydów 1845–1945, Krapkowice 2013.
- Szulc J., Ziemia gogolińska. Historia i teraźniejszość, Gogolin 1993.
