Zdaniem Marcina Wodzińskiego w okresie średniowiecza Żydzi legniccy mogli posiadać aż dwie nekropolie. Pierwsza z nich znajdowała się na terenie „miasta żydowskiego” koło Legnicy, w pobliżu Czarnej Wody. Cmentarz został zniszczony, a źródłowe potwierdzenie jego istnienia pochodzi z 1345 r., kiedy to książęta legniccy Wacław i Ludwik wyrazili zgodę na wykorzystanie przez mieszczan kamieni nagrobnych z przeznaczeniem na budowę nowych murów miejskich. Wkrótce potem założono nową nekropolię, także zlokalizowaną poza miastem, nad Czarną Wodą, w pobliżu dworu i folwarku Storkettil. Teren ten prawdopodobnie jest tożsamy ze Wzgórzem Garncarskim (Töpferberg), położonym na północ od Bruchstraße, obok linii kolejowej (w okolicach obecnej ul. Bagiennej).

Natomiast Mateusz Goliński uważa, że w okresie średniowiecza gmina żydowska w Legnicy posiadała jeden cmentarz, a po jego zniszczeniu i usunięciu zeń nagrobków w 1345 r. nadal go użytkowała. Lokalizację średniowiecznej nekropolii opisuje w następujący sposób: na obszarze pozostającym własnością książęcą; na przedmieściu najbliższym w stosunku do rejonu zamku, a przede wszystkim do „miasta żydowskiego”; poza strefą zabudowy przedmiejskiej, wśród ogrodów, przy głównej drodze prowadzącej do Głogowa i nie dalej, jak około 750 metrów od Bramy Głogowskiej; w pewnym oddaleniu od rzeki, poza terenami podmokłymi.

W posiadaniu legnickich Żydów cmentarz był co najmniej do 1439 r., o czym świadczy akt sprzedaży „dóbr i folwarku, który się nazywa Storkettil, który leży za Legnicą nad Czarną Wodą koło żydowskiego cmentarza”[1.1]. Nekropolia ta prawdopodobnie została skonfiskowana legnickim Żydom po procesie wytoczonym przez Jana Kapistrana, czego konsekwencją było spalenie na stosie grupy Żydów 5 sierpnia 1453 r. i wygnanie pozostałych z miasta. Zdaniem Arnolda Zumwinkla pozostałości tego cmentarza odnajdywano jeszcze na początku XX w., w działającym na terenie dawnej nekropolii zakładzie ogrodniczym przy ówczesnej Bruchstraße 2a. Do czasów współczesnych nie zachowały się żadne nagrobki pochodzące z tego najstarszego legnickiego cmentarza.

Tamara Włodarczyk

Bibliografia

• Brann M., Geschichte der Juden in Schlesien, Breslau 1896–1917.
• Brilling B., Die jüdischen Gemeinden Mittelschlesiens. Entstehung und Geschichte, Stuttgart 1972.
• Goliński M., Żydzi w średniowiecznej Legnicy – problem lokalizacji w przestrzeni miejskiej, „Szkice Legnickie” 2007, t. 28.
• Schirrmacher F. W., Urkunden-Buch der Stadt Liegnitz und ihres Weichbildes bis zum Jahre 1455, Liegnitz 1866.
• Wodziński M., Hebrajskie inskrypcje na Śląsku XIII–XVIII wieku, Wrocław 1996.
• Zumwinkel A., Die Stadt Liegnitz im Mittelalter, „Mitteilungen des Geschichts- und Altertums-Vereins für die Stadt und das Fürstentum Liegnitz”, H. II für 1906–1908.