Na przełomie września i października 1940 r. Niemcy uruchomili obóz pracy przymusowej w Prądach, odległych o 16 km na zachód od Opola. Był to jeden z 16 obozów pracy, które powstały na Śląsku Opolskim wzdłuż budowanej autostrady Wrocław – Katowice (Reichsautobahn – RAB 29). Podlegał z początku zarządowi budowy dróg we Wrocławiu (Oberste Bauleitung der Reichsautobahnen Breslau).

Obóz został zlokalizowany ok. 360 m na wschód od centrum wioski. Były to baraki zgrupowane wokół placu apelowego. Komendantem został Lagerfuehrer Th. Szaja. Pierwsza grupa Żydów przybyła do obozu 24 października 1940 roku.

30 kwietnia 1941 r. w obozie było 708 łóżek. Więźniowie – przede wszystkim mężczyźni – pracowali na dwie zmiany po 12 godzin dziennie, także w niedziele. Niewolnicza praca była wyczerpująca. Wolny czas wypełniano apelami i bezwzględną selekcją więźniów. Chorych, wycieńczonych i niezdolnych do dalszej pracy odsyłano do gett w Będzinie i Sosnowcu. Strażnicy byli brutalni, a w obozie panował terror. Jeden ze strażników, Wilhelm Polotzek, został później Oberscharfueherem SS, odpowiadającym za zbrodnie w Rzędziwojowicach i Auschwitz; po ekstradycji ze Stanów Zjednoczonych został ukarany śmiercią przez sąd w Krakowie. Wyrok wykonano 1 kwietnia 1952 roku. 

17 stycznia 1942 r. podjęto decyzję o wstrzymaniu budowy autostrady. Jurysdykcja nad obozem przeszła w ręce Organizacji Schmelta, mającej za cel dostarczanie niewolniczej żydowskiej siły roboczej w celu uzupełnienia niedoborów na rynku pracy, związanych z działaniami wojennymi. Organizacja ta była związana z SS. Pod koniec października 1942 r. w obozie więziono ok. 500 Żydów. Początkowo byli to tylko Żydzi z Polski, następnie pojawili się więźniowie z Francji, Austrii, Czechosłowacji. Pod koniec 1942 r. obóz pełnił funkcję obozu przejściowego (Durchgangslager). Ofiary obozu chowano na cmentarzu żydowskim w Niemodlinie, a po jego wypełnieniu się – w piaskowni sąsiadującej z obozem.

W drugiej połowie 1942 r. Prądy zaczęły funkcjonować także jako obóz szpitalny dla Żydów (Juden-Krankenlager). Obóz ten był przeznaczony dla chorych więźniów żydowskich, którzy mieli rokowania na szybkie wyzdrowienie – i dalsze wykorzystywanie ich w systemie wyzysku Organizacji Schmelta. Od początku 1943 r. Prądy pełniły wyłącznie tę rolę. Chorymi zajmowali się dr Hans Werner Wollenberg, a później także lekarze Waldeck i Marmour. Mimo to, zachowania strażników i kapo były nadal bardzo brutalne. Znane są przypadki zabójstw dokonywanych na więźniach przez personel obozowy. Wiadomo także o wywózkach do Auschwitz np. 13 lutego 1943 r. (100 więźniów).

Obóz szpitalny funkcjonował jednak tylko przez osiem miesięcy. W sierpniu Niemcy przeprowadzili selekcję chorych. Niezdolnych do pracy wysłano do niemieckiego nazistowskiego obozu zagłady Auschwitz-Birkenau. W transporcie pod koniec sierpnia 1943 r. znalazło się 500 więźniów. 

Zamknięcie obozu w Prądach nastąpiło 31.08.1943 r. W 1944 r. w barakach mieszkały matki i dzieci z bombardowanych miast Niemiec. W 1945 r. obiekty obozu zostały rozebrane.

Bibliografia

• Świerkosz K., Żydzi w obozach hitlerowskich na Śląsku Opolskim podczas II wojny światowej [w:] 45. rocznica powstania w getcie warszawskim (1943–1988), Opole 1988, ss. 98–104.
• Weiss H. F., From Reichsautobahnlager to Schmelt Camp: Brande, a Forgotten Holocaust Site in Western Upper Silesia, 1940–1943, „Yad Vashem Studies” 2011, nr 39.

Redakcja portalu uprzejmie dziękuje p. Tadeuszowi Śliwie za nadesłanie materiałów dotyczących tego obozu.