Pierwsze wzmianki o obecności Żydów w Byteniu pochodzą z XVI wieku. W XVIII w. zajmowali się dzierżawą gorzelni, młynów i karczm od właścicieli miasta – bazylianów, a potem Tyzenhauza.

W 1847 r. społeczność liczyła 573 osoby. W 1858 r. było 509 Żydów na 975 mieszkańców. W 1880 r. – 1500 Żydów na 1926 mieszkańców. Spis z 1897 r. podaje 1614 Żydów na 2682 mieszkańców.

W XIX w. źródłem utrzymania były handel drewnem oraz małe fabryczki włókiennicze (produkcja chustek) i garbarskie. Na początku XX w. nadszedł kryzys ekonomiczny, który zaowocował zamieszkami w 1905 roku. Wzięły w nich udział zorganizowane grupy samoobrony stworzone przez Bund i Poalej Syjon.

Miasteczko zostało splądrowane i spalone przez rosyjskich kozaków na początku pierwszej wojny światowej. Ok. 300 Żydów zmarło z niedostatku podczas okupacji niemieckiej (1915–1918), a w okresie powojennym wielu wyemigrowało do Ameryki Łacińskiej.

W odrodzonej Rzeczpospolitej Byteń znalazł się w powiecie słonimskim w województwie nowogródzkim. W 1921 r. mieszkało tu już tylko 739 Żydów. Zostali dotknięci skutkami kolejnego kryzysu ekonomicznego w 1929 r., który uderzył w tutejszy rynek handlu drzewem.

W 1939 r. Byteń znalazł się pod okupacją sowiecką. Znacjonalizowano przedsiębiorstwa, zlikwidowano swobodne życie kulturalne i społeczne.

Niemcy wkroczyli do miasteczka 28 czerwca 1941 roku. Nakazali powołanie Judenratu i wprowadzili dla Żydów reżim pracy przymusowej. W czerwcu 1942 r. utworzyli getto, w którym uwięzili ok. 1,2 tys. Żydów z Bytenia i okolicy. Już w lipcu 1942 r. zamordowali ok. 800 z nich na obrzeżach miasteczka, koło wsi Zapole. Ok. 200 zdołało uciec do okolicznych lasów. Ostatnia grupa więźniów getta – 140 ofiar – została rozstrzelana przez Niemców w egzekucjach 29 sierpnia i 19 września 1942 roku.  

Bibliografia

• Byten, [w:] The Encyclopedia of Jewish life before and during the Holocaust, t. 1, red. S. Spector, G. Wigoder, New York 2001, s. 228.
• Byteń, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. I, red. F. Sulimierski, Warszawa 1880, s. 518.