W budynkach fabrycznych przy ulicy Lipowej 4 w Krakowie, przed II wojną światową funkcjonowała Pierwsza Małopolska Fabryka Naczyń Emaliowanych i Wyrobów Blaszanych „Rekord”. Została ona założona w marcu 1937 r. przez trzech żydowskich przedsiębiorców: Michała Gutmana z Będzina, Izraela Kohna z krakowskiego Kazimierza i Wolfa Luzera Glajtmana z Olkusza. Fabryka produkowała garnki, jednak w czerwcu 1939 r. ogłosiła upadłość.

Na początku II wojny światowej, w dniu 6 września 1939 r. do Krakowa wkroczyły wojska niemieckie. Mniej więcej w tym samym czasie do miasta przyjechał Oskar Schindler - członek NSDAP i agent niemieckiego wywiadu wojskowego Abwehry. Początkowo został on powiernikiem żydowskiego sklepu z naczyniami kuchennymi przy ul. Krakowskiej, a w listopadzie 1939 r. przejął zarząd powierniczy nad znajdującą się w stanie upadłości spółką „Rekord” na Zabłociu. 15 stycznia 1940 r., na podstawie umowy z syndykiem, Schindler wydzierżawił budynki fabryczne przy ul. Lipowej 4 i Romanowicza 9. Następnie korzystając z kapitału byłego udziałowca fabryki, Abrahama Bankiera i właściciela sklepu Samuela Wienera, wznowił produkcję garnków. Fabryka zmieniła nazwę na Deutsche Emailwarenfabrik (DEF). Prawnym właścicielem firmy Schindler stał się dopiero w 1942 r.

Wśród zatrudnionych robotników początkowo przeważali Polacy, z czasem wzrastała liczba pracowników żydowskich rekrutowanych za pośrednictwem urzędu pacy w getcie. Liczba robotników żydowskich wzrosła od 100 w 1940 r. do około 1100 w 1944 r. W okresie istnienia getta w Podgórzu, robotnicy byli doprowadzani do pracy pod eskortą straży przemysłowej (Werkschutzów) lub Ukraińców. Po likwidacji getta, Schindler uzyskał zgodę na utworzenie podobozu hitlerowskiego obozu koncentracyjnego Plaszow. Obóz powstał na działce przyległej do fabryki DEF. W barakach zgromadzono więźniów pracujących w trzech sąsiednich zakładach. Całość obozu otoczono drutami kolczastymi, wybudowano wieże strażnicze, a pośrodku usytuowano plac apelowy. W obozie panowały względnie dobre warunki. Obóz nazywał się Krakow-Zablocie. Sytuacja pogorszyła się, gdy w styczniu 1944 r. obóz koncentracyjny Plaszow został ustanowiony samodzielnym obozem. Obóz w Zabłociu objęła wówczas stałą kontrolą SS.

Wraz ze zbliżaniem się frontu wschodniego, niemieckie władze okupacyjne systematycznie likwidowały żydowskie obozy pracy przymusowej. Oskar Schindler uzyskał wówczas zgodę na przeniesienie fabryki do Brünnlitz w Czechach. Obóz w Brünnlitz był filią obozu koncentracyjnego Gross-Rosen. Przewieziono tam około 1200 żydowskich więźniów z Krakowa. Zostali tam wyzwoleni przez armię radziecką w dniu 8 maja 1945 r.

Po wojnie opuszczony zakład w Krakowie został znacjonalizowany. W latach 1948–2002 funkcjonowały tu Zakłady Wytwórcze Podzespołów Telekomunikacyjnych „Telpod”, później Telpod SA. W 2005 r. tereny dawnego zakładu przeszły na własność miasta Krakowa. W 2007 r. przyjęto koncepcję utworzenia tutaj wystawy Muzeum Historyczne Miasta Krakowa[1.1].

Przy wejściu do muzeum znajduje się tablica pamiątkowa poświęcona Oskarowi Schindlerowi z cytatem:

"Kto ratuje jedno życie, jakby świat cały ratował."

 

Fabryka Schindlera
ul. Lipowa 4, 30-702 Kraków
tel./fax: 12 257 10 17, 12 257 00 95
e-mail: [email protected]
www.mhk.pl

Zobacz też:

• Galeria zdjęć z fabryki Schindlera [stan na 30.05.2011]