Kramsztyk Roman (18.08.1885 Warszawa – 06.08.1942 Warszawa) – malarz.

Kramsztyk pochodził ze zasymilowanej rodziny warszawskich Żydów. Jego dziadek, Izaak Kramsztyk, absolwent Warszawskiej Szkoły Rabinów, był postępowym rabinem, zwolennikiem asymilacji Żydów. Jego ojciec, Julian – lekarzem. Matka Helena wywodziła się z zamożnego rodu Fajansów.

Roman ukończył IV państwowe Gimnazjum Męskie przy placu Trzech Krzyży. Dodatkowo rodzice zadbali by chłopiec mógł rozwijać się artystycznie. Uczęszczał na lekcje gry na fortepianie oraz rysunku u Zofii Stankiewicz i Miłosza Kotarbińskiego oraz Adolfa Edwarda Hersteina. Naukę kontynuował na krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. Przez semestr 1903/1904 r. kształcił się pod kierunkiem Józefa Mehoffera. Kolejne trzy lata studiował malarstwo w Monachium. Nie ukończył jednak żadnej z uczelni. W latach 1910–1914 mieszkał w Paryżu. Należał tam do Towarzystwa Artystów Polskich w Paryżu oraz Polskiego Towarzystwa Artystyczno-Literackiego w Paryżu. W czasie I wojny światowej przebywał w Warszawie i Krakowie. W 1922 r. był jednym z założycieli Stowarzyszenia Artystów Polskich „Rytm”. W tym samym roku przeniósł się jednak na stałe do Paryża. Polskę starał się odwiedzać co lato.

Prace Kramsztyka można zaliczyć do nurtu klasycyzującego. W późniejszym okresie malarz często nawiązywał do sztuki renesansu. Kramsztyk wystawiał je na wystawach w Krakowie, Warszawie, Lwowie a także w Barcelonie, Paryżu i Brukseli. W 1937 r. wziął udział w Międzynarodowej Wystawie Sztuka i Technika w Paryżu, a w 1939 r. w Wystawie Światowej w Nowym Jorku. Jego twórczość charakteryzowała się różnorodnością. Malował pejzaże, martwe natury, akty oraz portrety. Portretował osoby należące do elity kulturalnej: malarzy (Mojżesza Kislinga, Leopolda Gottlieba), literatów (Jana Lechonia, Annę i Jarosława Iwaszkiewiczów) oraz artystów scenicznych.

Latem 1939 r. Kramsztyk przyjechał do Warszawy na pogrzeb matki. W Warszawie zastał go wybuch II wojny światowej. W 1940 r. trafił do warszawskiego getta i mimo ofiarowywanej mu pomocy przy ucieczce, nie zdecydował się go opuścić. Początkowo mieszkał u przyjaciół, Jerzego i Izabeli Gelbardów, przy ul. Siennej. Stamtąd przeniósł się do małego pokoiku na poddaszu przy ul. Elektoralnej 5.

Rysunki z tego okresu odzwierciedlają koszmar codzienności – głód, choroby oraz śmierć. Niestety tylko wielka część tych rysunków przetrwała. Nieliczne przechowano po tzw. „aryjskiej stronie” lub ukryto w Archiwum Ringelbluma. 6 sierpnia 1942 r., w czasie Wielkiej Akcji, Roman Kramsztyk został zastrzelony przez Niemców na podwórku domu przy Elektoralnej 5.

Bibliografia:

• Kossowska I,. Roman Kramsztyk, [w:] Culture.pl [online] http://culture.pl/pl/tworca/roman-kramsztyk [dostęp: 25.07.2017].
• Piątkowska R., „Intra muros” – Roman Kramsztyk w getcie warszawskim, „Kwartalnik Historii Żydów” 2002, nr 2, ss. 195-205.
• Piątkowska R., Między „Ziemiańską”, a Montparnasse'em, Warszawa 2004.
• Piątkowska R., Tarnowska M., Roman Kramsztyk 1885-1942: wystawa monograficzna, luty-marzec 1997, Warszawa 1997.