Sławińska Jadwiga (Linde Zofia) – (20.06.1927, Łódź – 02.02.2018, [Wrocław]) – architektka, filozofka, akademiczka, publicystka.

Urodziła się jako Zofia Linde, w rodzinie wywodzącej się z Warszawy. Jej ojciec Ruwin (Rudolf) Linde (1893–1985) był krawcem, właścicielem łódzkiej „Pracowni Bielizny Męskiej Rudolf Linde”, która do 1924 r. mieściła się przy ul. Gdańskiej 35, a następnie przy ul. Piotrkowskiej 85 i 81. Matka Estera z domu Szczuciner (1906?–1942) była nauczycielką w szkole powszechnej w Łodzi (nr 142, ul. Pańska 58). Małżonkowie Linde mieli trójkę dzieci – poza Zofią także synów Samuela (1923–1925) i Michała (1925–?). Siostrą Ruwina była Bajla Linde, znana jako Jadwiga Chojnacka (1900–1992), aktorka teatralna i filmowa.

W 1939 r. ukończyła szkołę podstawową. W grudniu 1939 r. rodzina została wysiedlona z Łodzi. Przenieśli się do Warszawy, a następnie do Domaczewa nad Bugiem z zamiarem przedostania się do ZSRR. Przedsięwzięcie powiodło się tylko częściowo – granicę przekroczył Ruwin z synem, a Estera z córką zostały złapane i odesłane do Warszawy. W początkowym okresie okupacji żyły z prywatnych lekcji Estery i dorywczej pracy Zofii. W październiku 1940 r. obie zostały przesiedlone do getta, gdzie Zofia pracowała – jak sama napisała w swoim życiorysie – w „pracowni rannych pantofli Miechowska, fabryce lepów na muchy Kometa, fabryce sznurków papierowych Drozdowski, szwalni W.C. Toebbensa”.

W lipcu 1942 r., w czasie akcji wysiedlenia Żydów z getta, Estera zginęła. Miesiąc później Zofii udało się uciec i zdobyć dokumenty na nazwisko „Jadwiga Sławińska”, którego używała do końca życia (w czasie wojny posługiwała się także pseudonimami „Stanisława Oborska” i „Felicja Syta”). „Aryjskie papiery” oraz przepustka na teren getta pozwoliły jej podjąć pracę w zakładzie trykotaży K.G. Schultz (ul. Leszno 78).

W latach 1941–1943 była członkinią ruchu Ha-Szomer ha-Cair, a w okresie 1942–1943 działała w Żydowskiej Organizacji Bojowej. W sierpniu 1943 r. została aresztowana i wywieziona do pracy przymusowej w gospodarstwie rolnym w Niekaninie koło Kołobrzegu. Wczesną wiosną 1945 r. udało jej się uciec. Trafiła do Warszawy, a stamtąd do Gdańska, gdzie rozpoczęła pracę w Wojewódzkim Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego na stanowisku sekretarki. 3 czerwca 1945 r. przyszedł na świat jej syn Aleksander.

Pod koniec 1945 r. odnalazła ojca, który po demobilizacji z 1 Armii WP powrócił do Łodzi, gdzie podjął pracę jako referent w Dyrekcji Przemysłu Miejscowego. Przez kilka miesięcy 1946 r. była wychowawczynią w przedszkolu w Łodzi, a następnie zapisała się na kurs przygotowawczy na studia. W 1947 r. studiowała na roku wstępnym na Politechnice Łódzkiej, a od 1948 r. – na Wydziale Architektury Politechniki Wrocławskiej (dyplom 1955). W latach 1953–1957 pracowała w Katedrze Marksizmu Politechniki Wrocławskiej.

W latach 1957–1958 uczyła w Szkole Podstawowej nr 58 we Wrocławiu. Rok później ukończyła studia na Wydziale Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego (dyplom pod kierunkiem Władysława Tatarkiewicza), a następnie przez dziesięć lat (1959–1969) pracowała w Katedrze Filozofii Uniwersytetu Wrocławskiego. Pod koniec lat 50. deklarowała przynależność do Związku Walki Młodych (od 1948 Związku Młodzieży Polskiej) oraz Polskiej Partii Robotniczej (od 1948 Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej).

W 1965 r. uzyskała stopień doktora nauk humanistycznych na Wydziale Filozoficzno-Historycznym Uniwersytetu Wrocławskiego. Promotorem pracy doktorskiej Zagadnienie estetyczne oddziaływania linii sił w architekturze współczesnego konstruktywizmu był Tadeusz Broniewski. W 1969 r. na własną prośbę zrezygnowała z zatrudnienia na uniwersytecie i powróciła na Wydział Architektury Politechniki Wrocławskiej, gdzie pracowała do 2002 roku. W 1973 r. uzyskała habilitację, dwa lata później otrzymała stanowisko docentki, a w 1990 – profesorki. W 2008 r. została Honorową Profesorką Politechniki Wrocławskiej.

W pracy badawczej zajmowała się integracją nauk humanistycznych i technicznych, zagadnieniem estetyki w ujęciu filozoficznym i praktycznym, uprawianym przez projektantów. Była autorką kilkudziesięciu artykułów naukowych, w których analizowała architekturę współczesną przez pryzmat pism estetycznych filozofów oraz teoretyków i praktyków architektury. Tropiła relacje między „myślą a rzeczą” w dziele architektonicznym. Kolejne etapy badań podsumowywała w monografiach, jednak nie stroniła też od pisania podręczników i skryptów dla studentów, w których uczyła ich „czytać” architekturę. Za swoją działalność została odznaczona m.in. Złotym Krzyżem Zasługi (1974), Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1983), Medalem Komisji Edukacji Narodowej (1991).

W 1993 r. napisała poruszający tekst Ujawnienie, w którym ujawniła – zgodnie z tytułem – swoją tożsamość i przedstawiła losy okupacyjne[1.1]. 

Zmarła 2 lutego 2018 roku. Nie została pochowana – zdecydowała o przekazaniu ciała nauce.

Monografie i inne publikacje książkowe Jadwigi Sławińskiej (wybrane):

• Sławińska J., Ekspresja sił w nowoczesnej architekturze, Warszawa 1969 (II wyd. 1997).
• Sławińska J., Estetyka jako integralna dyscyplina twórczości projektanckiej, Wrocław 1973.
• Sławińska J., Estetyka dla projektantów, Wrocław 1979.
• Sławińska J., Problematyka formalizmu i symboliki w architekturze współczesnej, Wrocław 1993.
• Sławińska J., Ruchy protestu w architekturze współczesnej, Wrocław 1995.

Wykaz pozostałych publikacji: https://dona.pwr.edu.pl/szukaj/default.aspx?nrewid=049540 [dostęp: 30.06.2026]

Agnieszka Tomaszewicz, Joanna Majczyk

Bibliografia i źródła (wybrane):

• Akta osobowe Jadwigi Sławińskiej w: Archiwum Politechniki Wrocławskiej, Archiwum Uniwersytetu Wrocławskiego, Instytutu Pamięci Narodowej.
• Docent Jadwiga Sławińska – Honorowa Profesor Politechniki Wrocławskiej, wspomnienia zebrali: B. Widera, J. Kościuk i R. Czerner, „Architectus” 2018, nr 1.
• Kozicki S., O pożytkach oglądania się wstecz, „Odra” 1977, nr 1, s. 8–14.