Jankowska Janina (z domu Weinfeld) – (7.06.1889, Warszawa – 08.07.1979, Warszawa) – architektka, reformatorka mieszkaniowa, publicystka.
Nina (Regina, Janina) Weinfeld przyszła na świat w żydowskiej rodzinie kupieckiej. Jej ojciec Albert Weinfeld prowadził skład papieru i tektury, a od 1928 r. również biuro handlowe w spółce z Adolfem Strancmanem; był członkiem warszawskiej gminy żydowskiej i Towarzystwa „Pomoc dla Sierot”. Matka, Anna z Landsbergów, uczyła języka niemieckiego. Nina miała trójkę rodzeństwa: Marię Weinfeld (Sztrancman), Cecylię Weinfeld (Sznejerson) i Marcina Weinfelda (1884–1965), architekta. Była ciotką architekta Jana Sztrancmana (1912–1940).
W latach 1908–1910 Jankowska studiowała rysunek, malarstwo i architekturę wnętrz w Warszawskiej Szkole Sztuk Pięknych, a następnie w latach 1910–1914 na Wydziale Architektury w wiedeńskiej Cesarsko-Królewskiej Szkole Rzemiosła Artystycznego (k. u. k. Kunstgewerbeschule). Uczestniczyła w klasach architektury prowadzonych przez Josefa Hoffmanna, współtwórcę Secesji Wiedeńskiej i Heinricha Tessenowa, projektanta miast-ogrodów, w tym drezdeńskiego Hellerau. W tym czasie została członkinią krakowskiego Towarzystwa Polska Sztuka Stosowana.
Swoją karierę zawodową rozpoczęła od startów w konkursach. W 1919 r. otrzymała nagrodę za projekt godła państwa polskiego, w 1921 r. – za koncepcję Osiedla Robotniczego w Starachowicach (wspólnie z Marcinem Weinfeldem). Rok później zrealizowała projekt domu jednorodzinnego w Ząbkach koło Warszawy.
W 1926 r. wyszła za mąż za architekta Józefa Jankowskiego (1882–1944). Ślub odbył się w kościele parafii św. Andrzeja Apostoła w Warszawie; Nina przyjęła przed nim chrzest. Para miała dwójkę dzieci: syna Wojciecha (1928–2025) i córkę Alicję (po mężu Sorokin, 1931–2010).
Razem prowadzili pracownię projektową w modernistycznym domu własnym, który kilkukrotnie pokazywano w prasie (ul. Kochowskiego 2, Warszawa).
Dom własny zaprojektowany przez Ninę i Józefa Jankowskich przy ul. Kochowskiego 2 w Warszawie. Żródło: Atlas Warszawskich Architektek / ZODIAK Warszawski Pawilon Architektury. Fot. Artur Wosz
W 1927 r. wzięła udział w wystawie – Pierwszym Salonie Stowarzyszenia Architektów Polskich, gdzie zaprezentowała projekty mebli oraz dwóch willi wzniesionych na warszawskim Żoliborzu. W 1929 r. rozpoczęła regularną działalność publicystyczną – pisała głównie o sprawach mieszkaniowych do czasopisma „Dom-Osiedle-Mieszkanie”, które było oficjalnym organem Polskiego Towarzystwa Reformy Mieszkaniowej. Współzałożycielem periodyku był Józef Jankowski.
Od końca lat 20. XX w. małżonkowie byli związani z Warszawska Spółdzielnią Mieszkaniową (WSM). Jankowska projektowała dla jej osiedli przedszkola, wnętrza i meble (w tym dla dzieci). W 1932 r. założyła wraz z architektką Barbarą Brukalską Poradnię Mieszkaniową „Moje Mieszkanie”, w której specjaliści udzielali bezpłatnych wskazówek na temat: higieny, estetyki i wygody w mieszkaniach oraz ich ergonomicznego urządzania. Uruchomiono też wzorcownię mebli do małych mieszkań, które produkowano, a część z nich wypożyczano (np. łóżeczka i kojce dla niemowląt). Jankowska współpracowała z Robotniczym Towarzystwem Przyjaciół Dzieci, dla którego w latach 30. XX w. zaprojektowała na terenie osiedla WSM na Żoliborzu adaptacje wnętrz mieszkalnych na potrzeby świetlicy, poradni pediatrycznej i innych punktów opieki nad dziećmi.
Projekty mebli autorstwa Niny Jankowskiej. Od lewej: biblioteczka ("Wnętrze", 1933), kredens lata 20. XX w. (“Rocznik Stowarzyszenia Architektów Polskich”, 1927), sala przedszkolna (“Wnętrze” 1936). Zdjęcia w czasopismach: E. Koch
W 1933 r. wzięła udział w konkursie zorganizowanym przez Bank Gospodarstwa Krajowego na projekty modelowych domów bliźniaczych i szeregowych (jej praca została zakupiona). W 1934 r. przygotowała projekt wnętrz biurowych Towarzystwa Ubezpieczeniowego „Prudential”, zlokalizowanych w warszawskim wieżowcu firmy, który zrealizowano według koncepcji Marcina Weinfelda przy placu Napoleona (obecnie pl. Powstańców Warszawy). W 1936 r. zaprojektowała budynek Straży Ogniowej ze schronem na terenie Tomaszowskiej Fabryki Sztucznego Jedwabiu w Tomaszowie Mazowieckim. Z kolei w 1937 r. uczestniczyła w wystawie wnętrz mieszkalnych urządzonej z inicjatywy Zakładu Architektury Polskiej Politechniki Warszawskiej w Instytucie Propagandy Sztuki, na której pokazała meble do pokoju dziennego (z jadalnią) oraz ich aranżację. Tuż przed wybuchem wojny zaprojektowała jeszcze wnętrza Sali Posiedzeń Naczelnej Izby Lekarskiej w Warszawie.
W okresie międzywojennym należała do Stowarzyszenia Architektów Polskich (SAP), a w latach 1934-1939 – Stowarzyszenia Architektów Rzeczypospolitej Polskiej (SARP), Warszawskiego Towarzystwa Higienicznego (Sekcja Mieszkaniowa), Instytutu Gospodarstwa Domowego, Robotniczego Towarzystwa Przyjaciół Dzieci, Stowarzyszenia Żoliborzan.
W okresie okupacji niemieckiej podczas II wojny światowej Jankowscy mieszkali w mieszkaniu w osiedlu WSM Żoliborz Urzędniczy. Czasowo ukrywali członków rodziny Weinfeldów i innych Żydów.
W kwietniu 1944 r. zmarł Józef Jankowski. Podczas powstania warszawskiego Ninie udało się wyjechać do Krakowa, jednak tuż po zakończeniu działań wojennych wróciła do Warszawy.
W 1945 r. podjęła pracę w Biurze Odbudowy Stolicy (Pracownia Urządzeń Dziecięcych), gdzie zajęła się opracowaniem standardów projektowania przedszkoli. W 1948 r. wzięła udział, wspólnie z Jadwigą Putowską, w konkursie na Pałac Dziecka (późniejszy Pałac Młodzieży) w Katowicach. W 1950 r. na warszawskim Żoliborzu zrealizowano zaprojektowane przez architektkę „przedszkole eksperymentalne dla dzieci w wieku 3–5 lat, z całkowitym wyposażeniem” (ul. Suzina 4).
Przedszkole tzw. "Szklany domek" Robotniczego Towarzystwa Przyjaciół Dzieci WSM przy ul. Suzina 4 w Warszawie według projektu Niny Jankowskiej.
Jankowska w swoim modelowym rozwiązaniu przedszkola przyjęła zasady: całkowitego wyeliminowania korytarzy, maksymalnego oświetlenia wnętrz, dwustronnego przewietrzania wszystkich pomieszczeń, przeszklenia ścian wewnętrznych, ergonomii pracy personelu, bezpośredniego powiązania budynku z terenem, który był traktowany jako równorzędna część przedszkola. Architektka postulowała utrzymanie całego budynku w skali dziecka i aranżowanie go w formie szkieletowego, parterowego pawilonu ogrodowego. W latach 50. i 60. zajmowała się głównie pisaniem o architekturze przeznaczonej dla dzieci.
Zmarła 8 lipca 1979 r. w Warszawie, została pochowana na Cmentarzu Powązkowskim. Józef Jankowski został pośmiertnie uhonorowany odznaczeniem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata.
Wybrane publikacje Niny Jankowskiej:
- Jankowska J., O budynku przedszkola, „Dom-Osiedle-Mieszkanie” 1934, nr 5–6.
- Jankowska J., Plany mieszkań T. O. R. z punktu widzenia higieny i użytkowania, „Dom-Osiedle-Mieszkanie” 1935, nr 11.
- Jankowska J., Udział architekta w urządzaniu mieszkań robotniczych, „Komunikat SARP” 1938, nr 3.
- Jankowska J., Putowska J., Dziecko w odbudowanej stolicy, „Skarpa Warszawska” 1945, nr 10.
- Jankowska J., Putowska J., Urządzenia dla dzieci w społecznym osiedlu, „Skarpa Warszawska” 1946, nr 18.
- Jankowska J., Dziecińce i przedszkola, „Skarpa Warszawska” 1946, nr 19.
- Jankowska J., Dom świetlicowy i żłobek, „Życie Osiedli Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej” 1948, nr 7–8.
- Jankowska J., Standardy budowlane szkolne, „Biuletyn Instytutu Urbanistyki i Architektury” 1951, nr 9.
- Jankowska J., Uniejewski T., Uniejewski A., Budownictwo szkół i przedszkoli, Warszawa 1962.
Agnieszka Tomaszewicz, Joanna Majczyk
Bibliografia (wybrane):
- Andrzejewska-Batko K., Na dziecięcą miarę. Działalność Niny Jankowskiej w dziedzinie projektowania architektury i wzornictwa przemysłowego dla dzieci [online] https://miejsce.asp.waw.pl/na-dziecieca-miare-2/ [dostęp: 30.06.2026]
- Matysek-Imielińska M., Projektantki i performerki przedwojennego osiedla Żoliborz, „Przegląd Kulturoznawczy” 2017, nr 4.
- Leśniakowska M., Pokój z widokiem. Barbara Brukalska & Nina Jankowska, sp. z o.o., [w:] Szklane domy. Wizje i praktyki modernizacji społecznych po roku 1918, red. J. Kordjak, Warszawa 2020.
- Pawłowski T., Spółdzielnia w trosce o dzieci i młodzież, „Życie WSM. Dwumiesięcznik Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej” 2022, nr 4.
Materiał powstał w ramach współpracy z Fundacją Konrad Adenauer Stiftung.
