Kipowa Łucja (12.11.1891, Lwów – 1.05.1955 Warszawa) – pedagożka, działaczka Polskiej Organizacji Wojskowej.
Łucja Kipowa była córką Hermana i Heleny Feldstein (Felsztyn) z d. Nossig, siostrą Tadeusza Feldsteina, Romana Felsztyna i Janiny po mężu Mierzeckiej. Najmłodszy, Roman, nieletni obrońca Lwowa, poległ w walkach polsko-ukraińskich. Tadeusz był oficerem Legionów Polskich, uczestnikiem wojny polsko-bolszewickiej, karierę wojskową skończył w stopniu pułkownika w armii gen. Andersa. Młodsza siostra, Janina, została znaną fotografką. Łucja była jedną z najbardziej czynnych działaczek Polskiej Organizacji Wojskowej we Lwowie. Helena i Herman wychowywali dzieci w admiracji dla polskiej kultury i w duchu polskich tradycji niepodległościowych. Dzieci Feldsteinów dokonały konwersji po śmierci Romana chcąc spocząć obok niego na Cmentarzu Łyczakowskim, również rodzice zmienili wyznanie, przyjmując zarazem nazwisko Felsztyn.
Łucja ukończyła gimnazjum we Lwowie. Już wtedy angażowała się w działalność młodzieżowych organizacji lewicowych i niepodległościowych, należała też do Polskiej Partii Socjalistycznej – Frakcji Rewolucyjnej. Studiowała ekonomię i nauki społeczne w Monachium i historię na Uniwersytecie Lwowskim. Była uczennicą m.in. Szymona Askenazego. Jej pierwszy mąż, absolwent Politechniki Lwowskiej, Adam, był bratem znanego historyka Władysława Konopczyńskiego, również ucznia Askenazego. Z tego małżeństwa, w 1914 r. urodziła się córka, Ewa (po mężu Glass), ale związek z Konopczyńskim nie przetrwał długo. Łucja w 1919 r. w magistracie poślubiła Emila Kipę, historyka, notabene również ucznia Askenazego.
Dziecięcy portret rodzeństwa Łucji Kipowej, Janiny Mierzeckiej i Tadeusza Feldsteina wykonany
w zakładzie fotograficznym Dawida Mazura we Lwowie w 1898 roku. Zbiory Biblioteki Narodowej.
W 1914 r. wstąpiła do Związku Strzeleckiego, wkrótce jednak wyjechała do Wiednia, gdzie wraz z matką Heleną zajmowała się pomocą legionistom. Po powrocie do Lwowa wznowiła studia (absolutorium uzyskała w 1919 r.), przede wszystkim jednak zajęła się organizacją kobiecego oddziału POW (początkowo pod nazwą Polska Organizacja Niepodległościowa). PON zajmowała się głównie propagandą niepodległościową, kolportażem tajnej prasy i ulotek.
Po zawieszeniu działalności PON w związku z tzw. kryzysem przysięgowym i aresztowaniach w POW na terenie Kongresówki latem 1917 r., w porozumieniu z odbudowywaną Komendą POW w Krakowie, w 1918 r. utworzono we Lwowie Oddział Żeński POW. Łucja Feldstein zajmowała się w nim m.in. kwaterunkiem i pomocą legionistom, ponadto była jedną z najbardziej czynnych kurierek i wywiadowczyń oraz organizatorek tej służby. W czasie obrony Lwowa i walk polsko-ukraińskich pomagała w prowadzeniu punktu pomocy i prowizorycznego lazaretu ulokowanego w domu rodziców. Należała także do Stronnictwa Niezawisłości Narodowej. Za działalność niepodległościową została odznaczona Medalem Niepodległości.
Niezwykle aktywna w okresie międzywojennym, zasiadała m.in. w zarządach Klubu Politycznego Kobiet Postępowych, Związku Pracy Obywatelskiej Kobiet, Polskiego Towarzystwa Emigracyjnego. Ta ostatnia aktywność wiązała się z pracą męża, który przy wsparciu Askenazego w 1919 r. wstąpił do służby dyplomatycznej, a w latach 1931–1936 był konsulem generalnym Rzeczypospolitej Polskiej w Hamburgu. Łucja nie była jednak „żoną przy mężu”: angażowała się we wsparcie polskiej emigracji zarobkowej w Niemczech, publikowała artykuły i analizy poświęcone emigracji, uczestniczyła w konferencjach krajowych i zagranicznych, udzielała się w komitetach organizacyjnych Zjazdów Polaków z Zagranicy. Jak z dumą donosił kobiecy tygodnik „Bluszcz”, w 1929 r. w Genewie na międzynarodowej konferencji poświęconej opiece nad emigrantami „po raz pierwszy od czasu istnienia Konferencji wybrana została do Zarządu, prawie jednogłośnie, Polka, przedstawicielka Polskiego Towarzystwa Emigracyjnego, p. Łucja Kipowa”[1.1].
Łucja Kipowa, pedagożka i działacza Polskiej Organizacji Wojskowej z córką Ewą Konopczyńską
(później, po mężu Glass), zimą 1915/16 (datowanie na podstawie informacji na rewersie zdjęcia).
Zbiory Biblioteki Narodowej
Kipowa zajmowała się też oświatą i teorią wychowania. Udzielała się w Powszechnym Uniwersytecie Korespondencyjnym, ze znanym już wówczas socjologiem Aleksandrem Hertzem opublikowała wysoko ocenianą rozprawę W poszukiwaniu nowych metod pracy oświatowej. Wychowanie obywatelskie przez korespondencję. Zasiadała w zarządzie Polskiego Towarzystwa Kobiet z Wyższym Wykształceniem. Działała również w towarzystwach kombatanckich, kulturalnych, dobroczynnych, m.in. Stowarzyszeniu Peowiaczek i Towarzystwie Przyjaciół Inwalidów. Za działalnością społeczną została odznaczona Krzyżem Kawalerskim Orderu Polonia Restituta.
Po powrocie z Hamburga (Emil został odwołany ze stanowiska wskutek nasilających się ataków na masonerię, której był aktywnym członkiem), zamieszkali w Warszawie. Łucja pracowała jako sekretarka w konsulacie Paragwaju.
W czasie okupacji niemieckiej Emil pełnił funkcję wicedyrektora biura prezydialnego Zarządu Miejskiego w Warszawie, był tłumaczem i łącznikiem polskiego Zarządu z władzami niemieckimi. Udzielał się w konspiracji, współpracował z konspiracyjną PPS – Wolność, Równość, Niepodległość. Nie wiemy, czy małżeństwo mieszkało w tym czasie razem. Wiadomo jednak, że Łucja nie trafiła do getta. W 1944 r. została na krótko aresztowana.
Po 1945 r. Emil Kipa ponownie podjął pracę w Ministerstwie Spraw Zagranicznych, był ekspertem w czasie sesji Organizacji Narodów Zjednoczonych w Londynie i sekretarzem delegacji polskiej na konferencji pokojowej w Paryżu w 1946 roku. Zajmował się również pracą naukową. Łucja, zgodnie z rodzinną tradycją i swymi najwcześniejszymi wyborami ideowymi i politycznymi, do momentu zjazdu zjednoczeniowego i utworzeniu Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, należała do PPS. Pracowała w bibliotekach różnych resortów i w dziale dokumentacji Naczelnej Organizacji Technicznej. Małżeństwo nie miało dzieci, oboje spoczywają na cmentarzu ewangelicko-augsburskim w Warszawie.
Konrad Zieliński
Bibliografia
- Delegatka polskiego towarzystwa emigracyjnego wybrana do narządu międzynarodowej konferencji instytucyj społecznych opieki nad emigrantami w Genewie, [w:] „Bluszcz. Społeczno-literacki ilustrowany tygodnik kobiecy” 1929, nr 40.
- Gałęzowski M., „Najczynniejsza POWiaczka we Lwowie”/Łucja Kipowa, [online] https://1943.pl/artykul/najczynniejsza-powiaczka-we-lwowie-lucja-kipowa/ [dostęp: 15.06.2026].
- J.K., Co o nas piszą?, [w:] „Wiarus. Organ korpusu podoficerów zawodowych Wojska Lądowego, Marynarki Wojennej i Korpusu Ochrony Pogranicza” 1932, Nr 38.
- Kipowa Ł., Międzynarodowe obrady w sprawie opieki nad emigrantami, [w:] „Polacy Zagranicą. Organ Rady Organizacyjnej Polaków z Zagranicy. Miesięcznik poświęcony sprawom społecznym, kulturalnym i gospodarczym” 1933, Nr 1.
- Kipowa Ł., Na marginesie pokazu „Książka i czasopismo techniczne”, [w:] „Przegląd Geodezyjny” 1952, Nr 8, s. 380.
- Ziemiański I., Praca kobiet w POW – Wschód, Warszawa 1933, s. 82.
- [1.1] Delegatka polskiego towarzystwa emigracyjnego wybrana do narządu międzynarodowej konferencji instytucyj społecznych opieki nad emigrantami w Genewie, [w:] „Bluszcz. Społeczno-literacki ilustrowany tygodnik kobiecy” 1929, nr 40, s. 14-15.
