Cmentarz żydowski w Fordonie, niegdyś będącym odrębnym miastem z własną gminą żydowską, a dziś stanowiącym dzielnicę Bydgoszczy, znajdował się przy ul. Sielskiej. Dziś jego lokalizacja to wnętrze parku osiedlowego przy ul. Piastowej 10. Stan historyczny można sprawdzić m.in. na mapie topograficznej Wojskowego Instytutu Geograficznego z 1933 r. (pas 36, słup 26, F, skala 1:25000).

Cmentarz istniał już w połowie XVII wieku. Znajdował się na gruncie miejskim, za co Żydzi musieli corocznie na Świętego Marcina (11 listopada) uiszczać 40 groszy do kasy miejskiej[1.1]. Do 1819 r. dokonywano na nim pochówków Żydów z podległej Fordonowi gminy w Bydgoszczy. Na przełomie XIX i XX w. obejmował powierzchnię 4 mórg (nieco ponad 2,2 ha). Jego kształt był zbliżony do kwadratu. Był opasany ceglanym murem.

Najstarsze macewy z zachowanymi napisami pochodziły z lat 40–50 XVIII wieku. Na innych, z powodu starości, inskrypcje uległy zatarciu.  Na cmentarzu, jeszcze na przełomie XIX i XX w., zachowały się nagrobki znanych postaci. Byli wśród nich m.in. męczennicy, rabini, dajani oraz magidzi. Cześć imion można zrekonstruować na podstawie danych archiwalnych i literatury. Spoczęli tu m.in. rabini i uczeni religijni Abraham ben Zwi, Arje Löw ben Mosce (zm. 1821), Aron ben Icchak, Benjamin ben Schoul, Henoch ben David (zm. 1741), David ben Mosche Maggid, Icchak ben Henoch (zm. 1755), Icchak ben Simeon Tugendreich (zm. 1837), Izrael ben Gisig z Leszna, Jacob ben Nachman, Jehuda Löw ben Nachman, Joel ben Abraham, Jona ben Eliezer Halewi, Josef ben Icchak, Mosze ben Arje Löw, Mosze ben Jacob, Mosze ben Rachman (zm. 1762), Mordechaj Michael ben Mendel z Krotoszyna, Nachman Samuel ben Löw, Salomon ben Nachman Amsterdam (zm. 1832), Samuel ben Dawid, Seeb Wolf ben Jacob Koppel, Simon Halevi ben Joschua (zm. 1842, rabin Fordonu 1828–1835), Zwi Hirsch ben Joel[1.2]

W okresie okupacji podczas II wojny światowej cmentarz został zlikwidowany przez Niemców. Macewy wykorzystano jako materiał budowlany przy umocnieniu skarpy wiślanej przy ul. A. Frycza-Modrzewskiego.

Jak wspomiano, obecnie teren cmentarza to wnętrze parku osiedlowego przy ul. Piastowej 10. Widoczne wśród trawy relikty, np. murki, schodki, czy czworobok, przypominający zarys małego budynku, a będący faktycznie obudową piaskownicy, nie należą jednak do nekropolii, a stanowią pozostałości powojennego placu zabaw; na powierzchni zatem nie zachowało się nic.

Staraniem władz miejskich ustawiono głaz z tablicą informująca o istnieniu cmentarza.

Bibliografia

• Gąsiorowski P.B., Zyglewski Z., Cmentarze fordońskie, [w:] Dzieje Fordonu i okolic, Bydgoszcz 1997.