Początki osadnictwa żydowskiego w Białowieży sięgają końca XIX wieku. Żydzi napływali na te tereny wraz z dynamicznym rozwojem przemysłu drzewnego i powstaniem kolei. Linia Hajnówka – Białowieża została uruchomiona w latach w 1897–1898, a w 1907 r. połączono ją z linią do Siedlec. W 1917 r. w miejscowości mieszkało już 80 Żydów. W okresie międzywojennym liczba Żydów dynamicznie rosła. W 1921 r. w Białowieży mieszkało 217 Żydów, w 1937 r. – już ok. 400, a po 17 września 1939 r. – ok. 550.

Białowiescy Żydzi mieszkali przeważnie przy obecnej ul. Waszkiewicza (dawniej Stoczek). Mieściła się tu główna synagoga (wybudowana w 1910 r.) oraz prywatny dom modlitwy. Białowiescy Żydzi nie mieli własnego cmentarza. Korzystali z cmentarza w Narewce, a następnie w Prużanie (obecnie Białoruś). Tak wspomina okolice swojego domu w Białowieży okresu międzywojennego jej ówczesny mieszkaniec, Tadeusz Łaźny: „Nieco dalej znajdował się duży dom Żyda Sznabla, dysponujący pokojami noclegowymi. Zatrzymywali się w nim w większości przyjezdni Żydzi (...). Naprzeciw domu Rzepniewskiego znajdowały się sklepy żydowskie Galperki i Lei, był tu także sklep masarski Polaka Jastrzębskiego, a dalej za ul. Mostową, po tej samej stronie co dom Rzepniewskich — sklep Żydówki Soszy. Koło obecnego Zaułka Bartników funkcjonował sklep tekstylny. W dużym żydowskim domu z facjatką sprzedawano maszyny do szycia marki Singer. W domu Rzepniewskiego mieścił się zakład fryzjerski Fuksiewiczów — ojca i syna. Syn Marian w 1940 roku został wcielony do Armii Czerwonej, później udało mu się przejść do kościuszkowców. Jatka Góry mieściła się w piętrowym domu drewnianym. Polak Fader otworzył swój sklep w murowanym piętrowym budynku, naprzeciw Drogi Browskiej. Dom ten stoi do dzisiaj. Obok mieścił się garaż miejscowego autobusu, który kursował do Hajnówki”[1.1].

W czasie II wojny światowej, w dniu 9 sierpnia 1941 r. Niemcy wysiedlili Żydów z Białowieży do getta w Prużanie. Po likwidacji getta Żydzi zostali przetransportowani do niemieckiego nazistowskiego obozu Auschwitz 28 stycznia 1943 roku.

Bibliografia

  • Bialowieza, [w:] Encyclopaedia of Jewish Life Before and During the Holocaust, t. I, red. Sh. Spector, New York 2001, s. 138.
  • Białowieża mego dzieciństwa, „Czasopis” 2011, nr 7–8.
Drukuj
Przypisy
  • [1.1] Białowieża mego dzieciństwa, „Czasopis” 2011, nr 7–8.