W okresie międzywojennym Aguda w Częstochowie miała siedzibę przy ul. Katedralnej 13. Partia prowadziła własny sekretariat, ale nie posiadała etatowych działaczy. Liczyła 325 członków. Prezesem był Mendel Foge, wiceprezesem – Icek Major Krol, II wiceprezesem – Abram Horowicz, sekretarzem – Mosze Działowski, skarbnikiem – Dawid Erlich, a członkiem zarządu – Henryk Bradelski.

Zwolennicy Agudy uważali, że kwestię żydowską należy rozpatrywać jedynie w kontekście wyznania, dlatego przeciwstawiali się nacjonalistom i syjonistom. Palestyna w ich oczach była Ziemią Świętą, zatem za bezbożne uznawali wszelkie akcje polityczne, mające na celu utworzenie państwa żydowskiego. W jej programie znalazło się stwierdzenie: „módl się za pokój i pomyślność państwa”. Świadczyło to o stosunku do młodej państwowości polskiej, której ustawodawstwo uznano na równi z zasadami życia religijnego. Wyrażano tym samym lojalność wobec rządu.

Bazę społeczną Agudy stanowiła najliczniejsza cześć społeczności żydowskiej: ortodoksi religijni, chasydzi, drobni rzemieślnicy, kupcy. O bazie tej świadczą także liczne chedery prowadzone z powodzeniem przez osoby prywatne i towarzystwa oświatowe w Częstochowie. Na popularność Agudy niewątpliwie wpływał szacunek, jakim społeczność żydowska obdarzała rabinów, uczonych talmudystów i przywódców duchowych. Z drugiej strony obawa przed nowymi, nieznanymi perspektywami życia, proponowanymi przez partie o radykalnych programach narodowych czy społecznych, spotykała się z nieufnością wśród bogatej i średnio zamożnej warstwy tej społeczności. Element stabilizacji życia społecznego, spokoju, ładu był zawsze czynnikiem sprzyjającym rozwojowi handlu, przedsiębiorczości i rzemiosła. Ten czynnik wpływał również zdecydowanie na postawy wyborców w latach dwudziestych XX wieku.

W pierwszych wyborach do Rady Miejskiej w Częstochowie ortodoksi wystąpili pod szyldem utworzonego na czas wyborów Żydowskiego Komitetu Wyborczego. Spośród startujących w wyborach ugrupowań żydowskich zdobył on największą liczbę głosów – 2467, co pozwoliło ortodoksom wprowadzić do Rady pięciu swoich przedstawicieli. W kolejnych wyborach samorządowych, jakie były przeprowadzane w latach 1919–1939, sytuacja była podobna.

Aguda uważała syjonistów, Poalej-Syjon, Bund i bezpartyjnych Żydów, występujących przeciwko nim, za odszczepieńców i heretyków. Członkowie Agudy twierdzili, że tylko oni jako bogobojni Żydzi są prawdziwymi synami Syjonu. Stanowisko Agudy wspierało starostwo, starając się gminę postrzegać jako związek czysto religijny. W walce politycznej członkowie Agudy uciekali się do poszukiwania zewnętrznego wsparcia u władz państwowych. Przekazywali do starostwa informacje o swoich przeciwnikach jako radykałach. Jedynie klerykalno-konserwatywnych Żydów, w tym samych siebie, uznawali za żydowskich patriotów państwa polskiego. Aguda była przeciwna działalności świeckich bibliotek, teatrów i szkół. Posiadała w Częstochowie szkoły, prowadzone przez będące pod jej wpływem towarzystwo oświatowe Bejt Jaakow[1.1].

 

Drukuj
Przypisy