15 czerwca 1940 r. Niemcy utworzyli w Hrubieszowie getto. Jego obszar wyznaczały ulice: Ludna, Jatkowa i Rynek. Stłoczono w nim miejscową ludność żydowską oraz przesiedleńców z okolicznych miejscowości, a także z Krakowa, Warszawy, Grudziądza, Kalisza i Łodzi. Wiadomo, że w maju 1942 r. w nowo utworzonej dzielnicy żydowskiej przebywało 5690 osób. W wyniku dalszych przesiedleń, w czerwcu 1942 r. liczba mieszkańców sięgnęła 10 tys. osób.

Przekraczanie granic getta było zagrożone karą śmierci, a nakaz ten Niemcy egzekwowali z całą stanowczością. Administrowanie gettem powierzono marionetkowej Radzie Żydowskiej (tzw. Judenratowi), pod przewodnictwem Izaaka Rabinowicza.

Podobnie jak w innych gettach, także w Hrubieszowie warunki życia Żydów były bardzo ciężkie. Byli oni wykorzystywani do katorżniczych robót na rzecz okupanta, między innymi w miejscowych obozach pracy przymusowej. Na porządku dziennym były doraźne egzekucje.

Likwidację skupiska żydowskiego w Hrubieszowie Niemcy przeprowadzili w kilku etapach. 10 czerwca 1942 r. większość (wg. Encyclopedia of camps and ghettos 1933-1945 – ok 5000) mieszkańców getta została wywieziona do niemieckiego nazistowskiego obozu zagłady w Sobiborze i zgładzona w komorach gazowych. 15 czerwca 1942 r. ok. 2600 pozostałych przy życiu zostało stłoczonych w getcie szczątkowym pomiędzy ulicami Metalową i Nowy Rynkiem.

Trzecia akcja deportacyjna miała miejsce 22 października 1942 roku, podczas któej Niemcy wywieźli ok. 3000 Żydów do obozu w Sobiborze. W listopadzie prawdopodobnie ok. 500 ukrywających się osób rozstrzelano na terenie miasta, między innymi na cmentarzu żydowskim.

W mieście Niemcy pozostawili grupę około 200 żydowskich robotników, zatrudnionych przy porządkowaniu terenu getta, jednak i oni w maju 1943 r. zostali wysłani do obozu pracy w Budzyniu. Ostateczna likwidacja getta nastąpiła więc między lipcem a wrześniem 1943 roku.

Nota bibliograficzna

• Berenstein T., “Martyrologia, opór i zagłada ludnosci żydowskiej w dystrykcie lubelskim,” Biuletyn ŻIH, no. 21, 1957
• Hrubieszów [w] Encyclopedia of camps and ghettos 1933-1945 Volume II, part A, red. M. Dean, United States Holocaust Memorial Museum 2012, s. 634-636
• Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939–1945. Informator encyklopedyczny, red. Cz. Pilichowski, Warszawa 1979.
• Zapała M., Hitlerowskie obozy i getta na ziemi hrubieszowskiej w okresie okupacji w latach 1939–1944, „Biuletyn Towarzystwa Regionalnego Hrubieszowskiego” [online] http://www.hrubieszow.info/wiara/zydzi/zydzi.htm [dostęp: 15.05.2014, link nieaktywny 16.02.2023].