W związku z przepełnieniem położonego w Kraskowie cmentarza żydowskiego, zarządzanego przez Gminę Synagogalną w Kluczborku, jej władze zdecydowały o założeniu nowego miejsca grzebalnego dla swoich członków, położonego w samym mieście.

Cmentarz żydowski w Kluczborku otwarty został w październiku 1928 roku. Powstał na południe od centrum, na działce w kształcie prostokąta o powierzchni 3750 metrów kwadratowych, położonej po wschodniej stronie Oppelner-Landstrasse (obecnie ul. Opolska, działka nr 15), na północ od torów kolejowych. Jego północna część przylegała do cmentarza chrześcijańskiego.

Pomysłodawcą i głównym fundatorem założenia nekropolii był kupiec Fritz Grünberger, który jako pierwszy został na nim pochowany, jeszcze przed uroczystym otwarciem. Cmentarz został ogrodzony płotem betonowo-żelaznym płotem, a na jego terenie, pod nadzorem mistrza budowlanego Janika, zbudowany został w 1928 roku modernistyczny dom przedpogrzebowy o cechach orientalnych, zwieńczony kopułą, zaprojektowany przez miejscowego architekta Alfreda Lenza. 1 września 1934 roku zatwierdzono regulamin cmentarza.

10 czerwca 1938 roku zarząd miejscowej gminy żydowskiej wystąpił do władz miejskich z wnioskiem o udzielenie zgody na zbycie nieużytkowanej części cmentarza o długości około 50 metrów jako działki budowlanej. 19 października zawarto umowę sprzedaży z Carlem Janssenem, która ostatecznie nie uzyskała akceptacji ze strony władz rejencji opolskiej. W listopadzie 1938 roku dom przedpogrzebowy został wysadzony w powietrze, a kopuła – choć przetrwała w całości – osiadła na gruzach. Rozbiórka ruin nastąpiła zapewne pod koniec listopada 1940 roku. Groby nie uległy wówczas dewastacji. 4 lipca 1939 roku nekropolia przeszła na własność Zrzeszenia Żydów w Niemczech, natomiast 28 lipca 1943 roku na polecenie komisariatu policji w Opolu została skonfiskowana przez gestapo, a następnie przekazana w administrację naczelnikowi kluczborskiego urzędu skarbowego.

Na cmentarzu spoczęło około 20 osób wyznania mojżeszowego. Ostatnią z nich była najprawdopodobniej Johanna Kronheim z domu Jacoby, zmarła 16 września 1940 roku, w wieku 72 lat. Ich groby znajdowały się we wschodniej części nekropolii, a w grudniu 1943 roku większość nagrobków nadal istniała.

Do lipca 1940 roku na cmentarzu pochowano dziewięciu Polaków zmarłych w miejscowym szpitalu – ośmiu cywili w masowym grobie i jednego żołnierza w grobie pojedynczym. Ich mogiły były oddzielone od grobów żydowskich. Od 1942 do 12 lipca 1944 roku na cmentarzu złożono ciała 64 zmarłych w Kluczborku jeńców sowieckich.

Próby zbycia nieruchomości na rzecz miasta podejmowano kilkukrotnie, m.in. w pierwszej połowie 1940 roku i w 1942 roku. Za drugim razem miasto zaoferowało kwotę 1000 marek. Ze względu na dalsze wykorzystywanie terenu jako miejsca pochówku, nieruchomość uznano ostatecznie za bezwartościową i nie nadającą się do innych celów przez co najmniej trzydzieści lat. W związku z tym i brakiem znaczenia dla wysiłku wojennego, zarządzeniem prezydenta rejencji opolskiej z 28 lutego 1944 roku sprzedaż gruntu na rzecz miasta została przesunięta na okres powojenny.

Po 1945 roku na terenie cmentarza urządzono nekropolię poległych żołnierzy radzieckich. Mogiły żydowskie – nienaruszone w żaden sposób – pozostają dzisiaj nieoznaczone.

Sławomir Pastuszka