Stary cmentarz żydowski we Lwowie jest położony na działce ograniczonej ulicami: Rappaporta, Kleparowską, Browarną i Bazarną. Ignacy Schiper w 1938 r. pisał: „Do tego cmentarza mamy już notatki archiwalne z r. 1411, a więc rok po bitwie pod Grunwaldem, a choć brak na nim dziś nagrobków z w. XV, stoją na nim (lub leżą) nagrobki z w. XVI–XIX, co świadczy, że był to jedyny cmentarz dla obu gmin lwowskich (przedmiejskiej i miejskiej) w całym okresie dziejów Rzplitej i w pierwszej połowie XIX w.”[1.1].

Cmentarz dla celów grzebalnych został zamknięty w 1855 roku. Powoli popadał w zapomnienie, choć kilkanaście grobów było często odwiedzanych, np. grób Róży Nachmanowicz, zwanej Złotą Różą (zm. 1637); braci Reicesów, męczenników za wiarę spalonych we Lwowie 13.05.1728 r.; rabinów Dawida Halewi (zm. 1667), Jozue Falka (zm. 1614), Jakuba Ornsteina (zm. 1839), Abrahama Kohna (zm. 1848). Niestety, pierwsze prace inwentaryzacyjne na tym cmentarzu przeprowadzono dopiero w 1914 r. pod kierunkiem Majera Bałabana. Podniesiono i odczytano wówczas około 1400 pomników. Najstarszy odnaleziony pomnik pochodził z 1530 roku. Cmentarz został zniszczony w czasie II wojny światowej. Fragmentami pomników wybrukowano liczne lwowskie podwórka; do dziś nie zostały one wydobyte.

Majer Bałaban w wydanym w 1929 r. opracowaniu zatytułowanym Zabytki historyczne Żydów w Polsce tak opisywał ten cmentarz: „Wyglądał do wojny jak las, gęsto zarosły i potężnie ocieniony. Już w XVII wieku tworzyły korony drzew gęsty baldachim. (...) Na cmentarzu lwowskim istnieje prawdziwy panteon zasłużonych: Dawid Halewi (um. 1667), Jozue Falk (um. 1614), Jakób Orenstein (um. 1839), Abraham Kohn (um. 1848)”[1.2].

Nekropolia została zdewastowana przez Niemców podczas II wojny światowej. Kilkanaście lat później komunistyczne władze splantowały teren, tworząc w tym miejscu Rynek Krakowski.

W październiku 2013 r., dzięki staraniom rabina Izraela Meira Gabaja z organizacji Agudas „Ohalei Tzadikim” (hebr. „Ohele Cadyków”) na cmentarzu odsłonięto pomnik, poświęcony słynnym rabinom Lwowa: Jehoszule Polakowi Kacowi, Dawidowi synowi Szmuela ha-Lewi, Cwi Hirszowi Aszkenazemu, Jakowowi Meszulamowi Orensztajnowi, Mordechajowi Zwi ha-Lewi, Józefowi Szmuelowi ha-Lewi Natansonowi.

Następnym krokiem upamiętnienia cmentarza będzie budowa lapidarium według projektu izraelskiej architektki Ronit Lombrozo „Besojlem Memorial Park”. Projekt zwyciężył w otwartym konkursie Centrum Historii Miejskiej, Rady Miejskiej Lwowa oraz stowarzyszenia Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit (GIZ). Projekt zakłada ogrodzenie niezabudowanej części cmentarza murem, w którym umieszczone będą otwory – okna. Dwie bramy połączy wznosząca się alejka. W centralnej części lapidarium powstanie miejsce medytacji, w którym umieszczone zostaną fragmenty odnalezionych macew.

Drukuj
Przypisy
  • [1.1] Cyt. za: Schiper I, Cmentarze żydowskie w Warszawie, Warszawa 1938.
  • [1.2] Cyt. za: Bałaban M., Zabytki historyczne Żydów w Polsce, Warszawa 1929.