Tzw. nowy cmentarz żydowski w Markuszowie powstał w XVIII wieku (data najdawniejszego odczytanego nagrobka – 1855)[1.1].

Wytyczono go w odległości ok. 0,5 km od rynku, na przedmieściu Łachy, wśród pól, na południowy-wschód od starego cmentarza. W 1937 r. powierzchnię cmentarza powiększono do 0,56 ha. W okresie międzywojennym przy cmentarzu znajdował się drewniany budynek, pełniący funkcję domu dozorcy lub domu przedpogrzebowego. Tuż przed wybuchem II wojny światowej teren został ogrodzony drewnianym płotem, z bramą wejściową od strony zachodniej.

W czasie okupacji Niemcy zdewastowali cmentarz, a pochodzące stąd macewy wykorzystywali do celów budowlanych, a także do utwardzania dróg i chodników. Część macew została rozebrana po wojnie przez okolicznych mieszkańców. W latach 70. XX w. teren cmentarz został zadrzewiony, a w 1989 r. obiekt wpisano do rejestru zabytków.

Spośród 2500 nagrobków znajdujących się tu w 1939 r. do lat 90. XX w. przetrwało 56 macew wykonanych głównie z piaskowca, 12 fragmentów innych macew, 89 przyziemi oraz fragmenty ogrodzenia. Większość obiektów datowana była na koniec lat 40. i lata 50. XIX w. Na niektórych płytach zachowały się ślady polichromii, na jednej z płyt wyryto widok Jerozolimy ze „ścianą płaczu”. Dziś na cmentarzu widocznych jest ok. 20 macew w różnym stanie zachowania.

W 2016 r. z inicjatywy Dana Orena ze Stanów Zjednoczonych, dzięki pomocy Stowarzyszenia Studnia Pamięci z Lublina, The Matzeva Foundation oraz Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego, cmentarz został uporządkowany. Na jego terenie odsłonięto pomnik z gwiazdą Dawida i napisem: „Cmentarz żydowski w Markuszowie. Pamięci Żydów tu spoczywających. Niech dusze ich będą związane w wieniec życia wiecznego. Fundacja Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego. 2016”.

Spis zachowanych macew jest dostępny na stronie Fundacji Dokumentacji Cmentarzy Żydowskich: https://cemetery.jewish.org.pl/list/c_47 [dostęp: 23.03.2021].

Bibliografia

• Sygowski P., Markuszów, nowy cmentarz żydowski, Lublin 1992 (maszynopis).
• Trzciński A., Śladami zabytków kultury żydowskiej na Lubelszczyźnie, Lublin 1990.