Cmentarz żydowski w Proszowicach zajmuje zadrzewioną działkę przy ul. Krakowskiej, położoną ok. 100 m na południowy wschód od ronda na drodze wojewódzkiej nr 776. Jego obecne granice wyznaczone są współczesnym ogrodzeniem ze stalowych przęseł, osadzonych na murowanych słupach i podmurówce betonowej. Lokalizację obrazują mapy historyczne m.in. WIG pas 48 słup 30 C, Proszowice, w skali 1:25000, z 1935 roku. Właścicielem jest gmina wyznaniowa żydowska w Krakowie.

Cmentarz powstał w XIX wieku. Początkowo ogrodzony był parkanem drewnianym, który w latach 30. XX w. zastąpiono murowanym. Znalazły się na nim groby ofiar Zagłady: 22 osób rozstrzelanych przy ul. Kościuszki w październiku 1942 r.; małżeństwa Gersinów rozstrzelanych w grudniu 1942 r.; Jankiela, Rajzel i Ruchli Manelów rozstrzelanych w grudniu 1942 r.; niezidentyfikowanej kobiety i dziecka rozstrzelanych na posesji L. Łakomskiego w Proszowicach latem 1943 roku. Został zniszczony przez Niemców w okresie okupacji podczas drugiej wojny światowej oraz po 1945 roku.

W wykonanym przez Meira Jakubowicza spisie cmentarzy znajdujących się na terenie woj. krakowskiego, datowanym na 2 listopada 1965 r., zapisano o cmentarzu: „Jest zamknięty, nie ma dozorcy który sprawowałby nad nim opiekę, w mieście nie mieszkają też żadni wyznawcy religii mojżeszowej”[1.1].

W 1989 r. obiekt został uporządkowany przy wsparciu lokalnych władz staraniem żyjącego w Niemczech dawnego mieszkańca Proszowic, Sigmunda Justa. Ocalałe macewy wmontowano w murek wzniesiony w sąsiedztwie bramy. Ufundowano też tablice pamiątkowe. W 2004 r. z inicjatywy Samuela Blumenfelda odsłonięto pomnik ku czci pomordowanych. W 2012 r. umieszczono kolejne tablice ufundowane przez córkę Sigmunta Justa, Simone Hoffman. Jedna poświęcona jest przodkom urodzonym w Proszowicach – ofiarom Zagłady, druga zawiera informacje o cmentarzu. W 2023 r. nekropolia została oznakowana w ramach programu opisu i oznakowania cmentarzy żydowskich w Polsce, prowadzonego przez Muzeum Historii Żydów Polskich i Narodowy Instytut Dziedzictwa z inicjatywy Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Drukuj
Przypisy
  • [1.1] Cyt. za: Urban K., Cmentarze żydowskie, synagogi i domy modlitwy w Polsce w latach 1944–1966 (wybór materiałów), Kraków 2006, aneks, bez paginacji.