Suchedniów obecnie jest miastem leżącym w
powiecie skarżyskim należącym do województwa świętokrzyskiego. Jego początki są
ściśle związane z rozwojem górnictwa, jakie miało miejsce na tym obszarze w XVI
w. Jak podają źródła jego powstanie było przyczyną utworzenia osady górniczej
nad rzeką Łączną.

                   „(…) Regesta poborów z 1578
r. wymieniają w parafii Wzdół cztery kuźnice (…): Wojciecha Berezy (dziś wieś
Berezów) o 4 kołach, Stanisława Suchinia (stąd Suchedniów, właściwie Suchiniów)
o 4 kołach, Baranowa (dziś wieś Baranów) o 3 kołach i Andryszowa o 3 kołach
(dziś Jędrów)”[1.1]

                   Ponieważ
osada ta znajdowała się na terenie klucza biskupów krakowskich oni w dużej
mierze decydowali o jej losach. Za sprawą biskupa Andrzeja Trzebnickiego w 1666
r. fryszerki należące no rodziny Suchyniów przeszły w ręce szlachetnego rodu
Toporów[1.2].
Wielkie zasługi w podniesieniu osady miał biskup Andrzej Załuski, który w 1748
r. ufundował dwa piece górnicze do wytopu żelaza zwane dymarkami, 19 fryszerek
oraz kaplicę[1.3].

                   W
1789 r. Suchedniów zgodnie z postanowieniami Sejmu Wielkiego utracił miano
osady duchownej. W związku z tym został przejęty przez skarb państwa stając się
ważnym ośrodkiem krajowego górnictwa i jednym z centrów zagłębia górniczego,
które nosiło miano Zagłębia Staropolskiego. (Więcej informacji na jego temat
zawiera strona: http://www.mowiawieki.pl/artykul.html?id_artykul=2316[1.4]). Pierwszym inspektorem suchedniowskiego dozoru
górniczego został Franciszek Babski[1.5].
Wyróżnienie to, czyli utworzenie w osadzie centrum dozoru, było spowodowane
dobrze rozwijającym się przemysłem, skupiskiem wykwalifikowanych robotników
oraz doskonałym położeniem komunikacyjnym[1.6].

                   O
gospodarczym rozwoju osady, potwierdzającym trafność tego wyboru, na początku
XIX w. świadczy opis zamieszczony w „Słowniku geograficznym Królestwa
Polskiego”, w którym czytamy:

                   „W 1811 r. było w Suchedniowie i sąsiednich
osadach 9 fryszerek, szlifiernia, stalownia, rafineria, lejarnia, kotlarnia, 3
blachownie i rudarnia. (…) Prócz tego było 50 warsztatów wyrabiających ostrogi,
bagnety, spisy, podkowy, oskardy, noże, narzędzia chirurgiczne, wyroby
ślusarskie i rusznikarskie”
[1.7].

                   Funkcjonowanie
miejscowego górnictwa i samej idei Zagłębia ściśle zależało od sytuacji
politycznej kraju, ponieważ zakłady te należały do skarbu państwa. W 1827 r.
zlikwidowano dotychczasową Główną Dyrekcję Górniczą z siedzibą w Kielcach. W
1833 r. jej kompetencje przejął Bank Polski wyznaczony przez rząd Królestwa
Kongresowego na decydenta w kwestii górnictwa i hutnictwa.      Zarząd Zakładów Górniczych Okręgu Wschodniego
podlegający owej instytucji umieszczono w Suchedniowie[1.8].

                   Niezwykle
ważnym wydarzeniem w historii Suchedniowa był wybuch powstania styczniowego w
1863 r., w którym czynną rolę odegrali Ignacy Dawidowicz, Ludomir Wędrychowski,
Innocenty Wędrychowski oraz wielu innych, których nazwiska zamieszczono na
stronie internetowej Muzeum Historii Kielc http://powstanie1863.zsi.kielce.pl/index.php?id=s24
[1.1.4].
Już w 1862 r. na terenie osady i okolic powstał 400 osobowy oddział partyzancki
dowodzony przez wspomnianego Ignacego Dawidowicza. Nocą 22 stycznia 1863 r.
oddział ten podjął nieudaną próbę rozbrojenia rosyjskich żołnierzy
stacjonujących w Bodzentynie. Jego dalsze działania skoncentrowały się jednak w
pobliżu Suchedniowa. W dniach 1-2 lutego stoczył walkę z Rosjanami, w wyniku
której Suchedniów został opanowany przez Moskali i spalony[1.9].

                   Okres
popowstaniowy przyniósł zastój gospodarczy. Przemysł, w tym górnictwo,
przeżywało poważny kryzys. W przypadku Suchedniowa łączył się on także z deficytem
surowca oraz stratami poczynionymi przez pożar.

                   „Po 1863 r. działalność zakładów została
bardzo ograniczoną. Fryszerki i kuźnice tutejsze posługiwały się siłą wody
(osiem kół o sile 8 do 10 koni). Surowca i odlewów dostarczały zakłady w
Rejowie. W 1875 r. wyrobiono żelaza kutego 5 115 pudów, wyrobów żelaznych
i drutu 803 pudy. Istniała też jakiś czas fabryka machin i narzędzi rolniczych
z produkcją do 8 000 rubli.”
[1.10].

                   Ponieważ
zakłady górnicze w przeważającej części zatrudniały mieszkańców Suchedniowa i
okolic osada ta stała się centrum życia górniczego. Szczególnie uroczyście
odchodzono tu dzień św. Barbary, kiedy urządzano przedstawienia miejscowego
teatru amatorskiego oraz bale publiczne[1.11].

                   Wielowiekowa
tradycja górnicza sprawiała, że Suchedniów posiadał doskonale wykwalifikowanych
pracowników. Osada szybko odbudowywała się po pożarze. Obok domów prywatnych
powstawały domy dla pracowników Zarządu Górnictwa, budynki gminne, szkoła oraz
kościół. Równocześnie rozpoczął się proces reorganizacji górnictwa i hutnictwa
ukierunkowany na podporządkowanie tych gałęzi przemysłu caratowi. W 1895 r.
Zarząd Górnictwa w Suchedniowie zyskał miano Zachodniego Zarządu Górniczego,
którego kompetencje obejmowały obszar całego byłego Królestwa Polskiego.
Ostatecznie w 1903 r. siedzibą Zachodniego Zarządu Górniczego  została Warszawa[1.12].

                   Wobec
szerzącego się analfabetyzmu palącym stał się problem oświaty. Ogromne zasługi
w jej upowszechnianiu miała Polska Macierz Szkolna. Która na terenie
Suchedniowa i okolic zorganizowała ochronkę dla dzieci, kurs dla analfabetów,
szkołę oraz bibliotekę[1.13].
W 1864 r. Emilia Peck z domu Orłowska założyła pensję żeńska z internatem, w
której prowadzono tajne nauczanie języka polskiego. Kontynuatorkami jej dzieła
były córka Zofia Kostyrko oraz Zofia Szumska[1.14].

                   W
okresie gdy carat tracił zainteresowanie w popieraniu polskiego górnictwa na
pierwszy plan wysunęli się prywatni przedsiębiorcy. Wśród nich na uwagę
zasługują mieszkaniec Suchedniowa Antoni Wędrychowski oraz Ludwik Starke.

                   Antoni
Wędrychowski był twórcą kopalń rudy żelaza umiejscowionych w lasach
Dalejowskich, gdzie pracowało 2 000 robotników[1.15].
Natomiast Ludwik Starke był dyrektorem odlewni żeliwa należącej do Towarzystwa
Akcyjnego Suchedniowskiej Fabryki Odlewów. Odlewnia ta oraz zakłady mechaniczne
Towarzystwa zatrudniały ogółem 500-600 osób[1.16].
W okresie pierwszej wojny światowej Austriaccy okupanci rozebrali niektóre
zabudowania fabryczne a odnaleziony surowiec wywieźli[1.17].

                   W
latach międzywojnia Suchedniów otrzymał nową strukturę administracyjną i został
podzielony na 21 gromad. Urząd wójta gminy piastowali kolejno: Paweł Zaręba,
Wincenty Sołkiewicz oraz Aleksander Świat. Osada nadal spełniała rolę prężnego
ośrodka przemysłowego. Największymi zakładami pracy były: Suchedniowska Fabryka
Odlewów, Spółka Akcyjna w Kielcach należąca do Stanisława Starke oraz fabryka
ceramiczna Antoniego Wędrychowskiego, której właścicielem od 1926 r. był Stanisław
Burtan. On też unowocześnił produkcję i rozszerzył asortyment. Fabryka zyskała
nazwę Wytwórnia Wyrobów Kamionkowych „Marywil”-Fabryka Wyrobów
Szamotowo-Kamionkowych. Bardzo ważnym elementem gospodarki Suchedniowa był
również przemysł drzewny, szczególnie tartaki[1.18].

                   Kolejnym
ważnym ogniwem warunkującym pomyślny rozwój Suchedniowa w okresie międzywojennym
był handel. Podobnie jak i w innych osadach zamieszkałych przez ludność
żydowską w dużej mierze był on przez nią opanowany. Obok handlu prywatnego
powstawały również różnego rodzaju kooperatywy. Jak wspominają księgi opisowe gminy
Suchedniów z 1935 r. na wspomnianym obszarze działało Okręgowe Stowarzyszenie
Spożywców w Suchedniowie, którego celem było:

                   „(…) zaopatrywanie swych członków w tani i
dobry towar i uniezależnienie się od wyzysku kupców. Stowarzyszenie znajduje
się w krytycznym położeniu z powodu strat jakie poniosło przed kilku laty.
Kapitału zakładowego Stowarzyszenie obecnie nie posiada. Głównym przedmiotem
handlu są artykuły spożywcze jak cukier, sól, mąka, i in. Zarząd znajduje się w
rękach polskich. (…) Stowarzyszenie posiada 89 członków i zatrudnia 1 osobę(…)”
[1.19].

                   Ponadto
w Suchedniowie funkcjonowała Kasa Zapomogowo-Pożyczkowa im. Stefczyka, Bank
Spółdzielczy, straż pożarna, łaźnia publiczna, apteka oraz szkoła[1.20].

                   Dobrą
prosperitę osady przerwała II wojna światowa. Do Suchedniowa przybywali wysiedleni
z różnych stron Polski. Byli to zarówno Żydzi jak i Polacy, potrzebujący pracy
i środków do godnej egzystencji.

                   „(…) Umęczonej ludności żydowskiej
wyszukiwano bezpieczne kryjówki, wyrabiano fałszywe dokumenty na polskie
nazwiska. I tak dla ukrywającego się Żyda wyrobiono kennkertę na nazwisko
nieżyjącego już Józefa Wojciechowskiego, dla drugiego na nazwisko Nowak, dla
Polaka zza Buga na nazwisko Miernik, a dla działacza politycznego z
poznańskiego-na nazwisko Franciszek Kaczmarek”[1.21].

                   Sami
Suchedniowianie czynnie działali w konspiracji i wspierali partyzantów. Po
zakończeniu wojny utworzono gminę Suchedniów złożoną z 20 gromad, na której
obszarze zamieszkiwały 13 704 osoby. W 1962 r. Suchedniów miał ponad
9 000 mieszkańców i otrzymał prawa miejskie[1.22].

Drukuj
Przypisy
  • [1.1]
    Słownik
    geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, pod red. B. Chlebowskiego i W. Walewskiego, Warszawa
    1890, t. XI, s. 532.

  • [1.2] R. Miernik, Suchedniów
    w XXX-lecie uzyskania praw miejskich, Kielce 1992, s. 9.

  • [1.3] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i
    innych krajów słowiańskich, pod red. B. Chlebowskiego i W. Walewskiego,
    Warszawa 1890, t. XI, s. 532; także: J. Wiśniewski, Monografia dekanatu koneckiego, Radom 1913, s. 238.

  • [1.4] (stan 15
    stycznia 2010 r.)

  • [1.5] M.
    Pasek, Od Suchyni do Suchedniowa, „Zeszyty Suchedniowskie”, 1987, s. 10.

  • [1.6] Suchedniów. Historia spółdzielni i osiedla,
    oprac. W. Choćko, W. Krogulec, W. Wigura, Warszawa 1958, s. 61-62.

  • [1.7]   Słownik
    geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, pod red. B.
    Chlebowskiego i W. Walewskiego, Warszawa 1890, t. XI, s. 532-533.

  • [1.8] Suchedniów. Historia spółdzielni i osiedla,
    oprac. W. Choćko, W. Krogulec, W. Wigura, Warszawa 1958, s. 63.

  • [1.1.4] (stan 15
    stycznia 2010 r.)

  • [1.9] A.
    Pasek, Suchedniów w latach 1830-1918,
    „Zeszyty Suchedniowskie”, 1987, s.
    16-17.

  • [1.10] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i
    innych krajów słowiańskich, pod red. B. Chlebowskiego i W. Walewskiego,
    Warszawa 1890, t. XI, s. 533.

  • [1.11] „Gazeta Kielecka”, 1870, R. 1, nr 20, s.
    154-156.

  • [1.12] Suchedniów. Historia spółdzielni i osiedla,
    oprac. W. Choćko, W. Krogulec, W. Wigura, Warszawa 1958, s. 80-81.

  • [1.13] B.
    Szabat, Walka o szkołę polską w okresie
    rewolucji 1905-1907 w guberni kieleckiej, Kielce 2001, s. 301.

  • [1.14] A.
    Pasek, Suchedniów w latach 1830-1918,,
    „Zeszyty Suchedniowskie”, 1987, s.
    17-18.

  • [1.15] Suchedniów. Historia spółdzielni i osiedla,
    oprac. W. Choćko, W. Krogulec, W. Wigura, Warszawa 1958, s. 89.

  • [1.16] B.
    Szabat, Suchedniów w okresie rewolucji
    1905-1907 r., „Rocznik Świętokrzyski” t. XVI, Warszawa-Kraków 1989, s. 59.

  • [1.17] Suchedniów. Historia spółdzielni i osiedla,
    oprac. W. Choćko, W. Krogulec, W. Wigura, Warszawa 1958, s. 67.

  • [1.18] H.
    Radziejowska, A. Sułko, Suchedniów w
    dwudziestoleciu międzywojennym (materiały do historii osady) „Zeszyty
    Suchedniowskie”, 1987, s. 23-29.

  • [1.19] APK
    (Archiwum Państwowe w Kielcach), AGS (Akta Gminy Suchedniów), sygn. 23, k. 28.

  • [1.20] H.
    Radziejowska, A. Sułko, Suchedniów w
    dwudziestoleciu międzywojennym (materiały do historii osady) „Zeszyty
    Suchedniowskie”, 1987, s. 31-38.

  • [1.21] Kronika miasta i gminy Suchedniów,
    oprac. Franciszek Gładysz, b. m. i r. w., s. 3, w posiadaniu Miejskiej
    Biblioteki Publicznej w Suchedniowie.

  • [1.22] Kronika miasta i gminy Suchedniów,
    oprac. Franciszek Gładysz, b. m. i r. w., s. 23, 26.