Dzieje Stoczka Łukowskiego sięgają średniowiecza. Miasto zostało założone w miejscu osady o nazwie Poznańska Wola, istniejącej od XIII wieku i będącej własnością biskupów z Poznania[[refr: | A. Budzyński, J. Filipczuk, Stoczek Łukowski – z dziejów miasta, Stoczek Łukowski 1996, s. 15; Stoczek Lukowski (5) [hasło] w: Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych Krajów Słowiańskich, Warszawa 1880-1914, t. XI, s. 349.]] . W 1421 roku, przy miejscowym kościele erygowano parafię katolicką. Prawdopodobnie około 1546 roku, na mocy przywileju króla Zygmunta Starego, osada otrzymała prawa miejskie magdeburskie wraz z nową nazwą Sebastyanowo, jednakże nazwa ‘Stoczek’ używana od dawna przez miejscową ludność przemogła i utrwaliła się około połowy XVII wieku[[refr: | A. Budzyński, J. Filipczuk, Stoczek Łukowski..., s. 16. ]]. Wraz z przywilejem lokacyjnym Stoczek otrzymał prawo do organizowania cotygodniowych targów i trzech jarmarków rocznie oraz prawo do propinacji alkoholu. W XVI i XVII wieku miasteczko rozwijało się jako lokalny ośrodek handlowo-rzemieślniczy – istniał tu cech garncarzy, działały gorzelnie i browary. Na przełomie XVII i XVIII Stoczek ucierpiał na skutek potopu szwedzkiego, zaś w 1746 większość zabudowań spłonęła w czasie wielkiego pożaru. W 1772 roku, a później w 1792 roku odbudowujący się Stoczek był dwukrotnie niszczony przez pożary, zaś w 1778 roku ludność miasteczka została zdziesiątkowana przez epidemię cholery[[refr: | A. Budzyński, J. Filipczuk, Stoczek Łukowski..., s. 19-22, 37.]]. Do początków XIX wieku Stoczek zamieszkiwany był niemal wyłącznie przez wyznawców religii rzymsko-katolickiej i dopiero po 1805 roku, kiedy to Stoczek przeszedł na własność państwa, zaczęli osiedlać się tu Żydzi. W 1814 roku kolejny wielki pożar zniszczył znaczną część miejskiej zabudowy[[refr: | A. Budzyński, J. Filipczuk, Stoczek Łukowski..., s. 40.]]. 14 lutego 1831 roku w okolicach Stoczka rozegrała się bitwa powstania listopadowego, podczas której wojska powstańcze pod dowództwem gen. Józefa Dwernickiego pokonały korpus gen Fiodora Gejsmara[[refr: | A. Budzyński, J. Filipczuk, Stoczek Łukowski..., s. 41-45. ]]. W 1869 roku, w ramach represji po powstaniu styczniowym, Stoczek Łukowski utracił prawa miejskie i został włączony do gminy Prawda, pozostał jednak siedzibą gminy[[refr: | A. Budzyński, J. Filipczuk, Stoczek Łukowski..., s. 81.]]. Pod koniec lat 80. XIX wieku Stoczek był niewielką osadą rolniczo-handlową zamieszkiwaną w połowie przez ludność żydowską, wyraźnie dominującą na polu handlu i usług. Odbywało się tu sześć jarmarków rocznie oraz - co dwa tygodnie we wtorki – duże targi na zboże, bydło i nierogaciznę[[refr: | Stoczek Lukowski (5) [hasło] w: Słownik Geograficzny…, s. 349; A. Budzyński, J. Filipczuk, Stoczek Łukowski..., s. 39.]], zaś w okolicach Stoczka, przy rzece Świder, działało 5 młynów. W czasie I wojny światowej, w 1916 roku, będący pod okupacją niemiecką Stoczek odzyskał prawa miejskie.

W dwudziestoleciu międzywojennym Stoczek powoli podnosił się ze zniszczeń i odbudowywał się. Mieszkańcy utrzymywali się z rolnictwa (28%), handlu (30%), rzemiosła (szewstwo, krawiectwo, stolarstwo) i drobnego przemysłu (23%). W miasteczku działały 4 młyny, 2 olejarnie, 3 kaszarnie, betoniarnia, rozlewnia piwa, 3 wytwórnie wód gazowanych[[refr: | A. Budzyński, J. Filipczuk, Stoczek Łukowski..., s. 105.]]. Funkcjonowały tu także liczne sklepy i punkty gastronomiczne z wyszynkiem, odbywały się tu największe w Polsce i jedne z większych w Europie targi końskie. W latach 1931-1935 wzniesiono nowy budynek dla szkoły powszechnej, utworzono tu także szkołę zawodową. Istniał tu urząd pocztowo-telegraficzny, sąd grodzki, a także oddział straży pożarnej oraz Związek Strzelecki dysponujący świetlicą i czytelnią. Od połowy lat 30. w miasteczku działało także kino[[refr: | A. Budzyński, J. Filipczuk, Stoczek Łukowski..., s. 105-110.]].

Po wybuchu II wojny światowej, 12 września 1939 roku centrum miasta zostało podpalone przez Niemców i w znacznym stopniu uległo zniszczeniu.

Drukuj