Cmentarz żydowski w Tykocinie zlokalizowany jest kilkaset metrów od synagogi, przy ul. 27 Maja, przy drodze do Kiermus i Pentowa. Jest to jedna z najstarszych nekropolii żydowskich na terenach Rzeczypospolitej, istniejąca od 1522 roku, a więc od czasów sprowadzenia przez Olbrachta Gasztołda Żydów do Tykocina. W przywileju dla społeczności żydowskiej, Gasztołd postanowił między innymi: „Miejsce też kładzenia się, gdzie martwe chować mają, daliśmy im za ogrody, wjeżdżając w bór pierwszą górą nad rzeką”. Do 1750 roku chowano tu również Żydów białostockich. W sporządzonych w 1946 r. wspomnieniach Menachem Turek, jeden z nielicznych ocalałych tykocińskich Żydów pisał: „Stary cmentarz był pokryty starymi, ciężkimi macewami sprzed stuleci. Grobami rabinów, gaonów i wielkich swego pokolenia. Grobami, do których zbliżano się zdjąwszy buty, ze strachem i wielkim szacunkiem. Grobami, wokół których powstawały legendy; macewami rozpadniętymi ze starości, ze szparami, w które ludzie w potrzebie drżącymi palcami wkładali kwitlech i od razu odczuwali ulgę w zbolałych sercach”.

Nekropolię zniszczyli Niemcy w okresie okupacji podczas drugiej wojny światowej. Z ich polecenia usunięto większość płyt nagrobnych i rozebrano część cmentarnego muru, a pozyskany w ten sposób kamień użyto do budowy dróg. Dewastacja trwała także po 1945 roku. Kilka macew – z których część po wojnie przerobiono na tarcze szlifierskie – przechowywanych jest w magazynie miejscowego muzeum. Dziś na rozległej łące (ogólna powierzchnia cmentarza to 2,2 ha) można zobaczyć około stu macew, wykonanych w większości z kamieni granitowych. Najstarszy zidentyfikowany nagrobek pochodzi z 1754 roku. Teren nekropolii jest ogrodzony – w części starym murem oraz metalową siatką.

 

Drukuj