W 1898 r. gmina żydowska zakupiła teren, by założyć trzeci w okresie nowożytnym cmentarz żydowski. Zlokalizowano go na Pilczycach, na Polu Gądowskim (obecnie ul. Lotnicza). Budynki cmentarne – kaplicę, dom przedpogrzebowy i siedzibę zarządu – zaprojektował Paul Ehrlich. Monumentalna kaplica została połączona z domem przedpogrzebowym arkadowym krużgankiem o długości 20 m. Zagospodarowaniem terenów zielonych zajął się miejski dyrektor zieleni Richter. 14.02.1902 r. odbyło się uroczyste otwarcie cmentarza. Zajmował powierzchnię 12 ha i 13 a. Na jego terenie znajdowało się także pole urnowe, które utworzono prawdopodobnie w latach 20. XX wieku.

W latach 1915–1916 na terenie nekropolii założono kwaterę żołnierzy żydowskich poległych na frontach I wojny światowej. Tę część nazwano cmentarzem honorowym. W jego centrum znajduje się pomnik zaprojektowany przez Paula Ehrlicha, na którym umieszczono tablice z nazwiskami 432 poległych Żydów. Jego uroczyste otwarcie nastąpiło 29.08.1920 roku.

Cmentarz służył Żydom wrocławskim do 1944 roku. W czasie wojny w budynkach nekropolii z polecenia NSDAP utworzono stację szpitalną. W tym czasie na terenie cmentarza w zbiorowej mogile pochowano więźniów niemieckich nazistowskich obozów pracy i filii KL Gross-Rosen. Po 1945 r. nekropolia stała się miejscem pochówków Żydów polskich. Obecnie jest jednym z czterech czynnych cmentarzy żydowskich na Dolnym Śląsku.

Na cmentarzu, ogrodzonym betonowym murem, zachowało się – obecnie na powierzchni 11 ha – około 8 tys. nagrobków, w tym 150 dużych pomników. Na szczególną uwagę zasługują ohele. Jeden z nich stanowi ewenement w skali kraju – stoi na grobie kobiety – Miny Ciry Majzel, żony słynnego rabina z Łodzi, Eliasza Chama Majzla. Ohel został wystawiony ok. 1909 roku. Na terenie nekropolii znajdują się także ruiny dawnego domu przedpogrzebowego i krużganków.

W 1983 r. nekropolia została wpisana do rejestru zabytków pod numerem: 428/Wm z 26.09.1983 roku.

Bibliografia

  • Włodarczyk T., Wrocław, [w:] Borkowski M., Kirmiel A., Włodarczyk T., Śladami Żydów. Dolny Śląsk, Opolszczyzna, Ziemia Lubuska, Warszawa 2008.
Drukuj