Prasa żydowska  – powstanie prasy żydowskiej wiąże się z ruchem haskali w XVIII wieku.

W krótkim czasie, w 1. poł. XIX w. pojawiły się na ziemiach polskich pierwsze tytuły żydowskie wydawnictw periodycznych: “Cir neeman” (hebr. Wierny posłaniec, 1814), “Olat szabat” (hebr. Ofiara sobotnia, 1817–24), “Bikurej ha-itim” (hebr. Przegląd współczesny, 1820), “Dostrzegacz Nadwiślański – Der Beobachter an der Weichsel” (1823–24), “Izraelita Polski” (1831), ale o rozwoju prasy żydowskiej można mówić dopiero w 2. poł. XIX w., gdy powstał ruch asymilacji.

W Warszawie, która stała się największym centrum wydawniczym, zaczęły wychodzić tygodniki, takie jak “Jutrzenka” (1861–63), hebrajskojęzyczna “Ha-cfira” (hebr. Jutrzenka, 1862, 1874–1931), polskojęzyczny “Izraelita” (1866–1915) i drukowany w języku jidysz tygodnik “Warszojer Jidisze Cajtung” (Warszawska Gazeta Żydowska, 1867–68). Ponadto w Krakowie w 1870 wydawany był inny polskojęzyczny periodyk o nazwie “Izraelita”, a we Lwowie “Ojczyzna” (1881–92). Żydzi polscy czytali także wydawany w Odessie “Ha-melic” (hebr. Mówca, 1860–1904) oraz “Ha-szachar” (hebr. Świt, 1868–86), wychodzący w Wiedniu.

W okresie międzywojennym nastąpił w Polsce rozkwit prasy żydowskiej w języku jidysz, polskim i hebrajskim. Najbardziej poczytnymi dziennikami w języku jidysz były “Hajnt” (Dziś, 1908–39) i “Der Moment” (Chwila, 1910–39), a także popularny, sensacyjny i apolityczny “Unzer Ekspress” (Nasz Ekspres, 1926–39). Syjoniści wydawali elitarne periodyki w języku polskim: “Nasz Przegląd” (Warszawa 1923–39), “Chwila” (Lwów 1919–39) i “Opinia” (Warszawa 1933–36). Organem partii Bund od 1922 był dziennik “Folkscajtung” [jid. Gazeta Ludowa], stale nękany przez cenzurę. Dziennik “Dos Jidisze Togblat” (jid. Żydowska Gazeta Codzienna, Warszawa 1929–39) wyrażał opinie partii Agudas Isroel.

Ukazywała się prasa naukowa, np. polskojęzyczny “Miesięcznik Żydowski” (Łódź, 1930–35), w języku jidysz “JIWO Bleter” (Zeszyty JIWO, Wilno 1931–39), “Historisze szriftn” (Zeszyty historyczne, Warszawa 1929–33); a także specjalistyczna i środowiskowa (w tym gospodarcza i zawodowa), rozrywkowa i artystyczna (“Chaliastre”, “Jung Idysz”). Żydowska prasa wydawana była też w małych miasteczkach, np. w Baranowiczach wychodziło kilka periodyków w języku jidysz, zaś lokalna gazeta w Otwocku zawierała tygodniowy dodatek w języku jidysz.W sumie ukazywało się ponad 300 tytułów prasowych, wydawanych przez różne środowiska żydowskie w trzech językach, co stanowiło 7% całej prasy polskiej. W Polsce działała Żydowska Agencja Telegraficzna (1920–39), o zasięgu międzynarodowym.

Po wybuchu II wojny światowej przestały się ukazywać zarówno polskie, jak i żydowskie periodyki, choć na terenach objętych okupacją radziecką niektóre z nich wychodziły do 1940, zaś nieliczne – do momentu inwazji Niemców na Związek Radziecki. Za zezwoleniem okupantów Judenraty wydawały dwie legalne gazety żydowskie: w języku polskim “Gazetę Żydowską” (Kraków 1940–42) i w jidysz “Geto-Cajtung” (Łódź 1941).

W getcie warszawskim wychodziło 50 tytułów prasy podziemnej, w tym 19 w języku polskim, np. asymilatorska “Żagiew”, i 28 w języku jidysz, np. bundowski “Biuletin”, syjonistyczny “Dror” [hebr. Pokolenie], komunistyczna “Morgn Frajhajt” (jid. Jutro Wolność, 1942). 

Po wojnie, w 1944–49 ukazało się ok. 70 tytułów prasowych w języku polskim i jidysz, jednak większość z nich została zlikwidowana w okresie stalinizmu. W tym czasie wychodziła już tylko jedna gazeta, “Fołks-Sztyme” [jid. Głos Ludu], od 1945 organ żydowskiej Frakcji Polskiej Partii Robotniczej przy Centralnym Komitecie Żydów w Polsce, w 1950 podporządkowany Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. W 1968 gazeta została zawieszona, po czym wznowiona jako dwujęzyczny tygodnik. Przestał się wówczas ukazywać miesięcznik literacki “Literarisze Bleter” [jid. Zeszyty Literackie].

W 1995 r. Żydowski Instytut Historyczny wstrzymał wydawanie kwartalnika naukowego “Bleter far Geszichte” [jid. Zeszyty Historyczne]. Nieprzerwanie od 1950 r. wychodzi “Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego”.

Obecnie w Polsce ukazuje się kilka pism żydowskich: dwujęzyczny “Dos Jidisze Wort – Słowo Żydowskie”, a w języku polskim “Jidełe” [jid., Żydek], “Midrasz” (do grudnia 2019), “Głos Gminy Żydowskiej” (wszystkie w Warszawie) i “Jesteśmy” w Gdańsku.

Alina Cała