W 1925 r. przy obecnej ul. Pątnowskiej, w pobliżu torów kolejowych, założono nową kwaterę cmentarną, która znajdowała się w północno-zachodniej części kompleksu cmentarzy wyznaniowych, ale nie sąsiadowała z terenem „starej” nekropolii przy ul. Wrocławskiej. W niektórych źródłach jest ona określana jako „nowy cmentarz żydowski w Legnicy”. Na terenie tej nekropolii pochówków dokonywano do 1933 roku. Obecnie jest to teren cmentarza komunalnego w Legnicy z adresem przy ul. Wrocławskiej, obejmujący kwatery D1, D2, D4, D5 i prawdopodobnie D3.
Na początku lat 40. XX w. cmentarz stanowił własność Zrzeszenia Żydów w Niemczech, a jego powierzchnia wynosiła 68 a 30 m kw. Na terenie znajdowało się 80 grobów i 20 nagrobków, które wraz z ogrodzeniem i bramą wyceniono na kwotę 6200 RM. Jednakże wówczas z wnioskiem o przejęcie cmentarza wystąpiła komenda wojskowa, co wynikało z faktu braku miejsc na sąsiednim cmentarzu garnizonowym. Ostatecznie 1 lipca 1944 r. nekropolia została nieodpłatnie przekazana garnizonowi legnickiemu, natomiast nagrobki sprzedano osobie prywatnej. Teren cmentarza żydowskiego przeznaczono pod mauzoleum poległych w czasie II wojny światowej, a główną aleję cmentarną przedłużoną poza bramę i obsadzono kasztanowcami. Spoczęli tam żołnierze niemieccy, w tym także z formacji SS.
W 1974 r. przez dawny cmentarz żydowski przeprowadzono ul. Pątnowską, która przecięła go na dwie części. Od lat 80. XX w. na tym terenie prowadzone były polskie pochówki. Obecnie żydowska nekropolia stanowi część cmentarza komunalnego. Do dziś zachowała się trójłukowa brama z piaskowca, stanowiąca obecnie północno-zachodnią bramę Cmentarza Komunalnego w Legnicy, tuż przy nastawni kolejowej (wejście nr 6). Reliktem dawnej nekropolii jest także prawdopodobnie wyznaczająca oś pola aleja kasztanowców i szpaler lipowy od północy. Mur od północy zbudowany został w miejscu wcześniejszego z wykorzystaniem niemieckich nagrobków, jednak bez widocznych napisów hebrajskich.
Tamara Włodarczyk
Bibliografia
- Brilling B., Die jüdischen Gemeinden Mittelschlesiens. Entstehung und Geschichte, Stuttgart 1972.
- Firszt S., Cmentarzyska i cmentarze legnickie [w:] Szkice legnickie, tom XX, Legnica 1999.
- Połomski F., Zawłaszczenie i sprzedaż cmentarzy żydowskich w latach II wojny światowej na Śląsku. Ze studiów nad prawem własności w III Rzeszy, „Acta Universitatis Wratislaviensis”, nr 815 (Studia nad Faszyzmem i Zbrodniami Hitlerowskimi, t. XI).
