Bielskie bractwo pogrzebowe „Chewra Kadisza” zostało oficjalnie zarejestrowane przez władze w 1868 r., a jego statut został zatwierdzony w Opawie 6 maja 1868 roku. Pełna nazwa organizacji brzmiała: Chewra Kadisza (Święte Stowarzyszenie) Izraelickiej Gminy Wyznaniowej dla Pielęgnowania Chorych i Chowania Zwłok w Bielsku. Na pierwszym walnym zgromadzeniu wybrane zostało prezydium, w którego skład weszli Samuel Braunberg, Adolf Brüll i Dawid Höniger. W 1875 r. bractwo dokonało korekt w statucie i wybrało nowe, poszerzone prezydium. Dawid Höniger został wybrany prezesem, Izaak Haas – skarbnikiem, Salomon Neumann i Josef Perl – mężami zaufania. W latach 1882–1920 funkcję prezesa pełnił Salomon Pollak, następnie Ludwig Langfelder (1920–1924), po nim Salo Wechsberg (1924–1928), Filip Feiler (1928–1933) oraz Alfred Wachtl (1933–1934). Ostatnim prezesem został Ignacy Marmor, który pełnił funkcję od 1934 r. do wybuchu wojny[1.1].
W 1928 r. na zebraniu sprawozdawczo-wyborczym obecnych było 60 członków Bractwa. W nowym Zarządzie znaleźli się: Ignacy Marmor, Maurycy Nacher, Filip Feiler, Izydor Huppert, Alfred Wachtl, Erwin Taskier, Salo Wechsberg, Szymon Weiss, dr Moritz Heilpern i Józef Rotter. Członkami komisji rewizyjnej zostali Ryszard Meissner i Horowitz. W 1931 r. nastąpiła kolejna zmiana w gronie kierowniczym. Do części wymienionych wyżej osób dołączyli Tiras, Rauchmann i Samuel Bienenstock, zaś do komisji rewizyjnej wybrano Webera i Heitlingera[1.1.1].
W 1927 r. budżet Bractwa wyniósł 40 771 zł, natomiast w 1931 r. osiągnął niebagatelną kwotę 60 tys. złotych[1.2]. Stało się to powodem konfliktu pomiędzy bractwem a Zarządem Gminy, który postanowił przejąć jego dotychczasowe kompetencje. Gmina potrzebowała środków na bieżące potrzeby. Bractwo zaś obawiało się, że odcięcie stałego dochodu uniemożliwi mu działalność charytatywną m. in. opłacanie lekarzy oraz zakup lekarstw. Prawdopodobnie stronom udało się dojść do porozumienia tylko dlatego, że wielu członków Rady i Zarządu Gminy zasiadało także we władzach bractwa. Ostatecznie 1 stycznia 1932 r. Gmina przejęła zarząd nad gromadzeniem i rozporządzaniem funduszami, natomiast działalność Bractwa ograniczona została do chowania zmarłych. Znalazło to swoje odzwierciedlenie w zmianach w statucie Bractwa, które umożliwiły przejęcie administracji cmentarza przez Zarząd Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Bielsku. Gmina zobowiązała się przekazywać zryczałtowaną kwotę z każdej opłaty pogrzebowej, co zabezpieczyć miało finansowo działalność Bractwa.
W 1931 r. Ignacy Marmor, na podstawie prowadzonego od 1849 r. rejestru grobów, przeprowadził zmiany w układzie sektorów, rzędów i numerów grobów. Uporządkowało to stare zapisy oraz pozwoliło ustalić liczbę wolnych miejsc na przyszłe pochówki. Księga ta była prowadzona jeszcze po II wojnie światowej i cudem zachowała się do dziś. Na jej podstawie w 1995 r. Jacek Proszyk odtworzył wszystkie miejsca pochówków, także tych, na których obecnie nie ma nagrobków[1.3].
W 1932 r. Ignacy Marmor oraz Filip Reich, członkowie Chewra Kadisza, na bazie założonego w 1849 r. przez Braunberga rejestru zmarłych, utworzyli nową księgę zmarłych, zawierającą wykaz wszystkich osób pochowanych w latach 1849–1931 (wykaz nie objął dzieci do 13 roku życia).
W 1932 r. Henryk Löwy (członek Bractwa) zaproponował utworzenie kasy dobroczynności pośmiertnej, jednak pomysł nie został wówczas zrealizowany. Dopiero rok później postanowiono wprowadzić projekt w życie, a jego realizację powierzono Zarządowi Bractwa. Na tym samym posiedzeniu kupiec Adolf Felix wniósł o utworzenie nowego domu starców, gdyż istniejący dom starców w Jaworzu, prowadzony przez kuratorium Fundacji Simachowicza, był zbytnio oddalony od miasta i nie posiadał odpowiedniego wyposażenia. Postulat poparło Stowarzyszenie Kobiet Żydowskich, którego członkinie zaproponowały postawienie budynku na parceli przy ul. Cieszyńskiej, należącej do ich Stowarzyszenia. Do wybuchu II wojny światowej temat realizacji domu starców w Bielsku powracał parokrotnie, ostatecznie jednak budowa nie ruszyła.
W latach 1934-1939, gdy prezesem Bractwa był I. Marmor, we władzach zasiadali: Izydor Huppert jako wiceprezes, Józef Rotter jako sekretarz i Ryszard Meissner jako skarbnik. Członkami Zarządu byli w tym czasie: Maurycy Nacher, Szymon Weiss, Erwin Taskier, Ryszard Elsass, Salomon Rauchmann, Samuel Bienenstock oraz Fryderyk Tiras. Funkcję honorowego prezesa pełnił prof. Eduard Feuerstein, a honorowym członkiem był rabin dr Markus Steiner[1.4].
Po wojnie Chewra Kadisza wznowiła swoją działalność, jednakże nie w pełni. Traktowana była jako sekcja działającej w Bielsku Kongregacji Wyznania Mojżeszowego, i to głównie członkowie prezydium Kongregacji zajmowali się organizowaniem pogrzebów i chowaniem zwłok. Na czele Bractwa w 1949 r. stali Jakub Engel i Samuel Löwy. Zachowane dokumenty wskazują, że na początku lat 60. XX w. przewodniczącym Bractwa był Franciszek Edelman, a członkami prezydium byli Hersz Steiner i Leon Metzendorf. Ostatni zapisek dotyczący działalności Chewra Kadisza w Bielsku-Białej pochodzi z 1963 roku[1.5].
- [1.1] Proszyk J., Cmentarz żydowski w Bielsku-Białej, Bielsko-Biała 2002, s. 41.
- [1.1.1] Proszyk J., Cmentarz żydowski w Bielsku-Białej, Bielsko-Biała 2002, s. 41.
- [1.2] Proszyk J., Cmentarz żydowski w Bielsku-Białej, Bielsko-Biała 2002, s. 56.
- [1.3] Proszyk J., Cmentarz żydowski w Bielsku-Białej, Bielsko-Biała 2002, s. 45, 60.
- [1.4] Proszyk J., Cmentarz żydowski w Bielsku-Białej, Bielsko-Biała 2002, s. 42.
- [1.5] Proszyk J., Cmentarz żydowski w Bielsku-Białej, Bielsko-Biała 2002, s. 45.
