Synagoga Mała w Kraśniku, określana też jako „Gminny Bet Midrasz”, znajduje się przy ul. Bóżniczej 6. Powstała w latach 1823–1837, na miejscu wcześniejszego drewnianego domu modlitwy. Jest to budynek murowany, na planie prostokąta o wymiarach 19,5 × 22 m, przykryty dachem czterospadowym, podpartym szkarpami. Jednokondygnacyjna synagoga była przeznaczona dla 200 mężczyzn.

W okresie okupacji niemieckiej podczas II wojny światowej obiekt zdewastowano. Po 1945 r. ulokowano w nim magazyn, a w 1948 r. – punkt skupu. W 1966 r. zamurowano część okien.

Proces ratunkowy rozpoczął wpis do rejestru zabytków na mocy decyzji nr A/566 z 31.12.1971 (WKZ Lublin) oraz A/565 z 31.12.1971 (WKZ Lublin). W latach 80. XX w. przeprowadzono prace konserwatorskie oraz wybudowano przejście podziemne do Wielkiej Synagogi. Prace zostały jednak przerwane.

W 2005 r. kraśnickie synagogi przekazano społeczności żydowskiej. We wrześniu 2005 r. synagoga stała się własnością Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego, która uporządkowała obiekt, wywiozła gruz oraz zabezpieczyła dach. W czerwcu 2006 r. zostały wykonane kolejne prace zabezpieczające. W październiku 2007 r. w obu synagogach odbył się wieczór poezji „Pieśń o Bogu ukrytym”, zorganizowany przez kraśnickie Centrum Kultury i Promocji. W maju 2014 r. ukończono prace związane z montażem okien.

Pośrodku sali głównej zachowała się murowana bima w kształcie baldachimu na czterech słupach, a na ścianie wschodniej – murowany aron ha-kodesz, którego kolumny i gzyms imitującą marmur, a imposty w formie prostopadłościanów nad półkolumnami zdobią akantowe rozety. W płaszczyźnie nad aron ha-kodesz namalowano słońce na błękitnym tle. Nad słońcem widnieje półkolisty napis: „Od wschodu słońca aż do zachodu niech będzie pochwalone imię Pańskie” (Psalm 113,3).

Badania przeprowadzone w 1993 r. wykazały obecność wewnątrz bożnicy pięciu warstw malarskich na ścianach oraz trzech warstw dekoracyjnych malarskich na stropie. Najstarsze malowidła odkryto w okolicach obudowy aron ha-kodesz. Druga warstwa malarska położona jest na ścianie wschodniej i przedstawia dekoracje roślinne (różowe kwiaty i zielone liście); trzecia – czerwone kotary rozpięte ponad oknami; czwarta – zielone kotary rozpostarte między kolumnami zaopatrzonymi w głowice zdobione liśćmi akantu; piąta – fioletowe kotary rozpięte ponad oknami i zwisające między nimi. Nad wnęką aron ha-kodesz widnieją tablice Dekalogu. Najstarsza dekoracja malarska na podsufitce istniała bezpośrednio nad nim. Najciekawsza polichromia znajduje się pomiędzy bimą a aron ha-kodesz: przedstawia orła, jaskółki oraz szofary.

Wewnątrz synagogi przechowywanych jest kilka macew z drugiego cmentarza żydowskiego.

Bibliografia

• Jagielski J., Bergman E., Zachowane synagogi i domy modlitwy w Polsce. Katalog, Warszawa 1996.
• Jodłowska E., Ocalić, co się da, „Regionalista” 1994, ss. 43–44.
• Trzciński A., Śladami zabytków kultury żydowskiej na Lubelszczyźnie, Lublin 1990.