Jedyna ocalała oświęcimska synagoga znajduje się przy pl. ks. Jana Skarbka. Powstała z inicjatywy Stowarzyszenia Studiujących Misznę (hebr. Chewra Lomdej Misznajot).

Stowarzyszenie powstało w 1893 r., ale przez mniej więcej 20 lat jego członkowie korzystali z domu modlitwy chasydów chrzanowskich. Dopiero w 1912 r. udało się zakupić od Józefa i Gizeli Glassów działkę przy ówczesnym placu Szpitalnym. Budowa rozpoczęła się w 1913 r., a nowy budynek został oddany do użytku przed wrześniem 1918 roku. Wewnątrz umieszczono dwie sale: większą przeznaczoną dla mężczyzn oraz mniejszą – kobiecą. Stowarzyszenie korzystało z budynku do 1939 roku.

W okresie okupacji w czasie II wojny światowej Niemcy zamienili synagogę na magazyn wojskowy, składowano w niej m.in. amunicję. Wnętrze uległo w tym czasie zniszczeniu. Tuż po wojnie synagoga służyła jako miejsce kultu dla niewielkiej grupy ocalałych Żydów. Po ich wyjeździe budynek stał pusty, a w 1977 r. przeszedł na własność Skarbu Państwa. Używano go do różnych celów. Mieściła się w nim np. hurtownia dywanów.  

W 1997 r. synagoga została wpisana na listę zabytków pod nr A-725/97. Rok później na mocy ustawy o restytucji mienia żydowskiego, synagoga przeszła na własność Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Bielsku-Białej. Niedługo potem przekazano ją Auschwitz Jewish Center Foundation. Fundacja przeprowadziła gruntowny remont budynku, który trwał aż do lipca 2000 roku. Uroczyste otwarcie synagogi odbyło się 12 września 2000 roku. Wprowadzono wówczas zwoje Tory, które przekazała Gmina Żydowska w Great Neck oraz przybito mezuzę.  

Obecnie w sali dla mężczyzn znajdują się dwie oryginalne tablice z inskrypcjami hebrajskimi. Pierwsza jest umieszczona na ścianie oddzielającej salę męską od żeńskiej. Pochodzi z 1928 r. i jest jedynym oryginalnym elementem wystroju synagogi. Umieszczono ją 10 lat po otwarciu synagogi, aby upamiętnić trzech gabajów: Jakira Singera, Chaima Goldsteina oraz Altera Neuberga. Tekst na tablicy brzmi po polsku: „Ten dom modlitwy został dedykowany pamięci gabajów – Jakira Singera – Niechaj jego światło świeci, Chaima Goldsteina – Niechaj jego światło świeci, Altera Neuberga – Niechaj jego światło świeci w roku 5688 [=1928] według dłuższej rachuby czasu”. Druga tablica pochodzi z 1907 r., pierwotnie znajdowała się gdzie indziej. Najprawdopodobniej umieszczono ją w synagodze, po prawej stronie aron ha-kodesz po II wojnie światowej. Wyryto na niej następujący napis: „Wiedz przed kim stoisz. Przed Królem Królów nad Królami – Świętym [Bogiem] – Błogosławiony On. Zawsze mam Boga przed sobą. To dar kobiety Hindy Cwet – Niechaj jej światło świeci ku czci Wszechobecnego i ku pamięci jej zmarłego męża. Nasz nauczyciel i rabin Szlomo Zelman Pelcman – Błogosławionej Pamięci z miasta Kęty w roku 667 [=1907] według skróconej rachuby czasu”.

Synagoga Chewra Lomdej Misznajot jest obecnie częścią kompleksu Centrum Żydowskiego w Oświęcimiu. Administrację nad nią sprawuje Auschwitz Jewish Center Fundation Nowy Jork.

Print