Po agresji Związku Radzieckiego na Polskę dokonanej 17 września 1939 r. wielu polskich żołnierzy dostało się do niewoli. Byli to żołnierze Wojska Polskiego oraz funkcjonariusze Policji Państwowej i Korpusu Ochrony Pogranicza. Zostali oni osadzeni w obozach jenieckich NKWD m. in. w Kozielsku, Starobielsku i Ostaszkowie. Wiosną 1940 r. władze sowieckie podjęły decyzję o wymordowaniu jeńców bez prowadzenia procesów sądowych i stawiania aktów oskarżenia. Notatkę z dnia 5 marca 1940 r. Ludowego Komisarza Spraw Wewnętrznych ZSRR Ławrientija Berii zatwierdził Józef Stalin, a wraz z nim Kliment Woroszyłow, Wiaczesław Mołotow, Anastas Mikojan.

Jednym z miejsc zbrodni stało się uroczysko Kozie Góry koło miejscowości Katyń w obwodzie smoleńskim. Oficjalnie był to teren ośrodka wypoczynkowego NKWD. Już od lat trzydziestych dokonywano tu egzekucji obywateli ZSRR. Od początku kwietnia do połowy maja 1940 r. do pobliskiej stacji kolejowej Gniezdowo przybywały pociągi więzienne z grupami polskich jeńców wojennych. Następnie żołnierze byli dzieleni na mniejsze grupy i przewożeni autobusami do lasu. Po przybyciu do celu podróży, funkcjonariusze NKWD wyprowadzali żołnierzy pojedynczo nad uprzednio wykopane doły i zabijali strzałem w tył głowy lub kark. Z dokonanych później ekshumacji wiadomo, że część z nich dobijano bagnetami. Stawiającym opór przed egzekucją obwiązywano głowy ich własnymi płaszczami i krępowano ręce. Ofiary grzebano w zbiorowych mogiłach w miejscu mordu.

Ocenia się, że w lesie katyńskim enkawudziści rozstrzelali około 4,5 tys. polskich żołnierzy. Wśród nich byli Żydzi, między innymi naczelny rabin Wojska Polskiego Baruch Steinberg. Do dziś udało się ustalić nazwiska 231 Żydów-obywateli polskich zamordowanych przez Sowietów w Katyniu. Zestawił je Benjamin Meirtchak (Beniamin Majerczak) w swojej publikacji Żydzi – żołnierze wojsk polskich polegli na frontach II wojny światowej (Warszawa 2001):

1. Archichowski Mieczysław, ppor. rez., KMed
2. Bałłaban Karol, kpt. rez., KMed
3. Baranowski Tadeusz, por. zaw., Centrum Kształcenia Medycznego
4. Baumfeld Gustaw, kpt. rez. artylerii
5. Berensztejn Fajwisz
6. Berlinerblau Leopold, por. rez., KMed
7. Bierer Izaak, ppor. rez., 5. batalion saperów
8. Birnbaum Mieczysław, por. rez. piech., 1 Okręg Wojskowy, kawaler Virtuti Militari
9. Bober Antoni, por. rez., 3. Szpital Okręgowy
10. Bombel Abram (Antoni), ppor. rez., KMed
11. Brandwajn Hieronim, ppor. rez., KMed
12. Brendel Henryk, kpt. rez., KMed
13. Burbelka Michał, ppor. rez., 22 pal.
14. Chaiński Leon, ppor. rez., 43 pp.
15. Chajecki Włodzimierz, kpt. rez., KMed
16. Choczner Wiktor, ppor. rez., sztab 5. Okręgu Wojskowego
17. Chodeńczuk Adolf, por.
18. Cwajbaum Lewek, ppor. rez., KMed
19. Czajkowski Adolf Benon, kpt. rez., 5. Szpital Okręgowy
20. Czarski Benedykt, kpt. rez., KMed
21. Czerniakow Leon, por. rez., rez. sztab. 2. oddz. uzbrojenia
22. Dienison Józef, ppor.
23. Dienstl Franciszek, ppor.
24. Dresdner Robert, ppor. rez., KMed
25. Dunaj Juliusz, kpt. rez., KMed
26. Dywer Wilhelm, ppor. rez., BON „Przemyśl”
27. Dzik-Dzikowski Feliks, ppor. rez., lek. weterynarii
28. Edelman Bernard, por. rez., KMed
29. Ehrenkreutz Włodzimierz, ppor. rez., KMed
30. Eiger Antoni, ppor. rez., wojsk. łącz.
31. Engel Abram Adolf, kpt. rez.
32. Engel Nikodem, ppor. rez. art., DAL
33. Engelkreis Wilhelm, por. rez., KMed
34. Epstein Maurycy, kpt. rez., KMed
35. Falko Aleksander
36. Familier Leon, kpt. rez., KMed
37. Feinberg Nikodem Stefan, ppor. rez., 82. pp
38. Felten, kpt.
39. Ferstenberg, por., lek. med.
40. Ferszt Samuel, por. rez., KMed
41. Finkelkraut Jerzy Izydor, ppor. rez., KMed
42. Fleszer Jerzy Juda, kpt. rez., KMed
43. Frenikiel Józef, ppor. rez., KMed
44. Frenkel Izaak Józef, por. rez.
45. Frenkiel Henryk (Hersz), por. rez., 23. pp
46. Freund Maurycy Leopold, ppor. rez., 53. pp
47. Fridzon Jakub, ppor. rez.
48. Frym Henryk, por. rez., KMed
49. Fryszberg Adam, kpt. rez., KMed
50. Fuks Leon (Leib), por. rez., KMed
52. Gallaj Salomon, ppor. rez.
53. Gelbart Ludwik vel Lazar Efraim, kpt., zmarł w radzieckim obozie jenieckim 2.01.1941
54. Gelpern Hirsz, ppor. rez., 19. DP
55. Glikman Leon, ppor. rez., KMed
56. Goldberd Albert, por. rez.
57. Goldlust Ignacy, kpt.
58. Goldman Leon, kpt. rez., 4. Szp. Okr.
59. Goldstein Dawid, por. rez., KMed
60. Goldstein Salomon, ppor. rez., KMed
61. Goldwicht Izaak, kpt. rez., KMed.
62. Gołda Antoni, ppor. rez.
63. Gorman Bronisław, ppor. rez., 14. pp
64. Gotfried Hirsz, ppor. rez.
65. Grinhaut Maurycy, ppor. rez., KMed.
66. Grodzieński Henryk Grzegorz, kpt. rez., KMed
67. Grubner Henryk, ppor. rez., 12. pp
68. Gunman Izaak, ppor. rez.
69. Guttman Szymon, ppor. rez.
70. Hajdenberg Józefr, por. rez., KMed
71. Halpern Lucjan, por. rez.
72. Hammerling Adam (Emil Marian), ppor.
73. Harcenberg Stanisław, por. rez., KMed
74. Hirschberg Stefan, ppor. rez., KMed
75. Hirschritt Izrael, por. rez., KMed
76. Hopensztadt Szymon, ppor. rez., KMed
77. Hurman-Herman Miron, ppor. rez., KMed
78. Huttman Szymon, por. (?)
79. Inwentarz Henryk vel Chaim Baruch, ppor. rez., KMed
80. Irlicht Bronisław, por. rez., 2. oddz. uzbrojenia
81. Jeleń Kazimierz Abram, mjr, KMed
82. Josefberg Emil, por. rez., 2. psp
83. Judelman Bernard, ppor.
84. Junowicz Abram, ppor. rez., 79. pp
85. Jurkiewicz Dawid
86. Jurkowicz Dawid, mjr rez.
87. Jurkowski Kondrat, kpt. zawodowy, KMed, 81. pp
88. Kafal Witold Roman, ppor. rez., 21. pp
89. Kalkwary Samuel, por. rez., 85. pp
90. Kamieniecki Pinkus, ppor. rez., KMed
91. Kamiński Jakub, kpt. rez., KMed
92. Kanter Szymon, kpt. rez., KMed
93. Kantor Miron vel Michał, major rez., KMed
94. Kapliński Leon, ppor. rez., KMed
95. Kapłan Baruch Jankiel
96. Kapłański Henryk Leopold, ppor. rez.
97. Katz Karol, kpt. rez., 4. bsap
98. Kerner Jakub
99. Kijak Natan, ppor. rez., KMed
100. Klarner Józef, por. rez., KMed
101. Kllein Edward, por.
102. Klein Juliusz
103. Kleinert Mieczysław Edmund, por. rez. art., oficer sztabowy I Korpusu OW
104. Kochleffel Rudolf, kpt. rez., 5. Szp. Okr.
105. Kon Simcha
106. Kronz (Krenz) Rudolf, ppor.
107. Krukowski Henryk, ppor. rez., 70. pp
108. Lachowicz, lek. med. (?)
109. Landau Bernard
110. Landau Fabuian vel Zapolski Jerzy, ppłk. w st. spocz.
111. Landau Mojżesz Berysz, ppor. rez.
112. Landsberg Jakub, ppor. rez., KMed, 10. Szp. Okr.
113. Lauterbach Artur, por. rez. art., 26. pal
114. Lazx Leonard, ppor. rez. piech., 53. pp
115. Lehrharft Dawid, kpr. rez., KMed, 5. Szp. Okr.
116. Leiferv Adolf, ppor. rez., sztab 10. oddziału uzbrojenia
117. Leinweber, por.
118. Lenkin Szmuel
119. Lerner-Steinberg Borys, ppor. rez. art., 27. pal
120. Lewenter Markus Hirsz, por. rez. piech., 55. pp
121. Lewiński Adam, kpt. zawodowy, 11. KMed.
122. Lewinson Józef, ppor. rez., KMed, 10. Szp. Okr.
123. Lewinson Szymon, ppor., KMed
124. Liebe Henryk, ppor.
125. Liliental Antoni Tadeusz, ppor. rez., 4. bpanc
126. Lilienszat Juliusz Srul, kpt. rez., KMed, 10. Szp. Okr.
127. Lipes Markus vel Mordechaj, por. rez., KMed
128. Luxenburg Henryk, por.
129. Luxenburg Jerzy Edward, ppor. rez., KMed, 3. Szp. Okr.
130. Laszcz Feliks, por. rez., KMed
131. Makowski Henryk, lek., zm. Smoleńsk
132. Meissner Roman, por. rez.
133. Mogielnicki Tadeusz, kpt. rez., KMed, 4. Szp. Okr.
134. Morgulis Lewi vel Leon, por. zaw., administracja 7. Szp. Okr.
135. Najburg Ruwin Mojżesz
136. Nelken Jan Władysław, płk. w st. spocz., KMed
137. Nelken Samuel, ppor. rez. piech., 27. pp
138. Nierenberg (Nirnberg) Abraham, ppor. rez.
139. Nusbaum (Nussbaum) Maksymilian, ppor. rez., KMed, of. sztab. I Korp. OW
140. Osnos Jakub Zelman, ppor. rez., KMed, 9. Szp. Okr.
141. Owczarek Aleksander, ppor. rez. KMed, 9. Szp. Okr.
142. Pajewski Zygmunt (Zelig) vel Mozes, ppor. rez., KMed
143. Pesche Henryk, mjr zaw., KMed
144. Perec Hilary, por. rez., 7. pp
145. Perlitz Zygmunt, kpt. rez.
146. Pircel Mieczysław, ppor.
147. Poswolski (Pozwolski) Jakub, ppor. rez.
148. Potascher Ignacy, por.
149. Press Dawid, kpt. zaw., 20. pal
150. Proner Mieczysław, porucznik, farmaceuta
151. Rafałowski Leopold, ppor. rez., KMed, 1 Szp. Okr.
151. Rajszys (Reischys) Ryszard, por. rez.
152. Rak Mieczysław, zm. 1940 r. w Komi
153. Rawicki Benedykt-Benjamin, ppor. rez. piech., 31 pp
154. Rebkun Izaak, ppor. rez. KMed, 10 Szp. Okr.
155. Reiss (Reise) Józef, ppor.
156. Rogoziński Jerzy, mjr
157. Rogoziński Mieczysław Roman, por.
158. Rosenbaum Ludwik, ppor. rez.
159. Rosenberg vel Rozenberg Józef Marceli, ppor. rez. art., 1 pa
160. Rosenfeld Ignacy (Izaak), ppor.
161. Rosengart Aleksander, por. rez. KMed, 1 Szp. Okr.
162. Rosenzweig Aleksander, por. rez. piech., ofic. Sztab. IV OW
163. Roszkowski Jerzy Józef, kpt. rez., KMed rez. sztab., 9. Szp. Okr.
164. Retenberg Mieczysław Jan, por. rez. piech., 2 pp
165. Rozen Samuel vel Stanisław, kpt. rez., KMed rez. sztab., 2. Szp. Okr.
166. Rozengarten Samuel vel Stanisław, ppor. Rez., 18. pal
167. Rubiner Emanuel, ppor. rez.
168. Rubinstein Israel Michał, ppor. rez., KMed
169. Rubinstein Jerzy (?)
170. Rubisch Józef, ppor. rez., KMed, rez. sztab., 10. Szp. Okr.
171. Rybus Mieczysław Józef, kpt. rez.
172. Rylski Czesław, ppor. art. zawodowy, 22. pal
173. Ryngrads (Ringak) Wolf, ppor.
174. Sandauer Aleksander, ppor. rez.
175. Sawicki Witold, ppor.
176. Scharchaft Dawid (?)
177. Schetezberg Eliasz, ppor.
178. Schimel Szymon, ppor. rez., KMed, rez. sztab., 5. Szp. Okr.
179. Schliezberg Juliusz, ppor. rez.
180. Schulman (Szulman) Józef Mozes, kpt. rez., KMed, rez. sztab., 2. Szp. Okr.
181. Siberstein Otton, por. rez. piech., of. szt. 5. ab. V OW
182. Simchowicz Anatol, ppor. rez., 4. Szp. Okr.
183. Singer Ludwik, ppor.
184. Sliozberg Juliusz, ppor. rez., KMed, rez. sztab., 3. Szp. Okr.
185. Słonimski Antoni, ppor.
186. Stecki Leonard, por. rez.
187. Steinberg Baruch, mjr, naczelny rabin WP
188. Susmann Ezechiel, por. rez., KMed, rez. sztab., 6. Szp. Okr.
189. Sylbersztajn Karol, ppor. rez., KMed, rez. sztab., 2. Szp. Okr.
190. Szalenberg, por. rez. piech. (?)
191. Szancer Maksymilian, ppor.
192. Szeps Józef, por. rez., KMed, rez. sztab., 4. Szp. Okr.
193. Szerszeń Jerzy, ppor. rez., 3. ptr.
194. Szmalewicz Baruch
195. Szmaistych Józef, ppor. rez., 13. pa
196. Szmerner Szymon, por. rez., KMed, rez. sztab., 3. Szp. Okr.
197. Szoistkiewicz Leon Dawid, ppor. rez.
198. Szper Izaak
199. Sztein (Stein) Leon, por.
200. Sztern Manuel, ppor. rez., KMed, rez. sztab., 3. Szp. Okr.
201. Szydłowski Henryk, mjr rez., KMed, rez. sztab., 4. Szp. Okr.
202. Szymieńczyk Lazar, por. rez., KMed
203. Tenebaum Jakub, ppor. rez.
204. Tellerman Józef Icek, ppor., adm.,3. paplot
205. Urlik Markus, ppor. rez., KMed, rez. sztab., 9. Szp. Okr.
206. Verstanding Zygmunt, ppor. rez., rez. sztab., 1. Szp. Okr.
207. Wajdenfeld (Weindenfeld), kpt. rez., KMed, rez. sztab., 1. Szp. Okr.
208. Wajdenfeld Adam, ppor. rez.
209. Wajkselfisz Paweł, por. rez. piech.,14. pp
210. Wajnberg (Weinberg) Mojżesz, ppor. rez.
211. Wajnryb Jerzy, ppor. rez.
212. Wajsflajsz Szmul Stanisław, ppor. rez., KMed, rez. sztab., 1. Szp. Okr.
213. Wamcer Jan Jakub, ppor. rez.
214. Waschkowitzer Jerzy, ppor. rez.
215. Weinbach Salomon, ppor. rez., KMed, rez. sztab., 10. Szp. Okr.
216. Weingarten Witold, por. rez., 26. pp
217. Weinsztok, ppor.
218. Weinzicher Jan Jakub, ppor. rez., KMed
219. Weller Jakub
220. Widerszal Marceli, por. (kpt.?), jed. panc.
221. Wigdorowicz Eliasz Herszm, kpt. rez., KMed, ofic. sztab. IX OW
222. Windman, ppor.
223. Winograd Henryk, ppor. rez., KMed, rez. sztab., 9. Szp. Okr.
225. Wolcyniewicz Karol, ppor.
226. Wysocki Stanisław Zachariasz, ppor., pp
227. Wyszogród Stanisław, por. rez., KMed, rez. sztab., 1. Szp. Okr.
228. Zaleski Szymon, ppor. rez., 14. pp
229. Zusman Zygmunt (Ezechiel)
230. Zwikelson, por. rez.
231. Zwykielski Maurycy (Mojżesz), mjr rez., KMed, rez. sztab., 8. Szp. Okr.
232. Zymcha (Symcha) Roch, ppor.

W 1999 r. Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa zorganizowała przetarg na budowę Polskiego Cmentarza Wojennego w Katyniu. Przeprowadzenie prac było możliwe dzięki funduszom z budżetu ROPWiM, środków zebranych przez organizację Rodziny Katyńskie, Polską Fundację Katyńską oraz innych darowizn. Oznakowano zbiorowe mogiły oraz groby gen. B. Bohaterewicza i gen. M.M. Smorawińskiego, a wzdłuż alei cmentarnej umieszczono tabliczki z nazwiskami zidentyfikowanych ofiar. Na czterech pionowych płytach wyryto symbole religii wyznawanych przez zamordowanych żołnierzy: krzyż katolicki, żydowską gwiazdę Dawida, krzyż prawosławny oraz muzułmański półksiężyc.

Za:

  • Meirtchak B., Żydzi – żołnierze wojsk polskich polegli na frontach II wojny światowej, Warszawa 2001.

 

Fundacja Katyńska Rodziny Pochodzenia Żydowskiego na stronie https://zydzikatynscy.pl/  upamiętnia polsko-żydoowskich oficerów zamordowanych podczas II wojny światowej w Katyniu i innych miejscach na terenie Związku Sowieckiego.

 
Print