Sirota Gerszon

Gerszon Sirota - Dane osobowe
Data urodzenia: 1874
Miejsce urodzenia: Hajsyn
Data śmierci: kwiecień 1943
Miejsce śmierci: Warszawa
Zawód: śpiewak; kantor
Powiązane miejscowości: Wilno, Warszawa

Sirota Gerszon (1874, Hajsyn na Podolu – 04.1943, Warszawa) – śpiewak, tenor dramatyczny, kantor.

Sirota urodził się w ortodoksyjnej rodzinie kantora w guberni podolskiej. Karierę śpiewaka rozpoczął w chórze Jankiela Sorokera w jednej z synagog w Odessie. Równocześnie dzięki stypendium uczył się śpiewu w miejscowym konserwatorium. W 1896 r. przybył do Wilna i został kantorem w Wielkiej Synagodze Miejskiej. Organizował też z udziałem chóru synagogalnego pod dyrekcją Leo Liowa koncerty muzyki żydowskiej. Szerokim echem odbił sie koncert powitalny dla dr Theodora Herzla zorganizowany przez wileńską gminę żydowską, w którym wziął udział Sirota.

W 1908 r. zaproszony został do Warszawy do objęcia stanowiska nadkantora w Wielkiej Synagogi na Tłomackiem. W 1912 r. odbył tournée po Stanach Zjednoczonych. Wielkim sukcesem był koncert Gerszona Siroty w lutym 1902 r. w nowojorskiej Carnegie Hall, kiedy to tłum z powodu braku miejsc gromadził się na okolicznych ulicach. Sirota jeździł też z koncertami po całej Europie, odnosząc wszędzie niebywałe sukcesy. W 1903 r. był pierwszym kantorem, który nagrał swój głos na płycie gramofonowej. Do naszych czasów zachowały się jego nagrania, dzięki którym możemy usłyszeć, jak pięknie brzmiał jego głos. Był obdarzony dramatycznym tenorowym głosem silnie brzmiącym zarówno w najniższych tonach jak i najwyższych rejestrach. Oprócz modlitw wykonywał również utwory świeckie, w tym m.in. arie operowe jak np. E lucevan le stelle z Toski Giacomo Pucciniego.

Wskutek zatargów z komitetem synagogi na Tłomackiem, który próbował ograniczać jego działalność koncertową, w 1928 r. Sirota ustąpił ze stanowiska. Następnie odbył podróż do Stanów Zjednoczonych, a po powrocie, w 1933 r., przez pewien czas pełnił obowiązki kantora w Synagodze Nożyków. W latach następnych podróżował i odprawiał nabożeństwa w synagogach różnych krajów. Jego śpiew wykorzystano w filmie dokumentalnym Wycieczka do Ziemi Świętej (1931) oraz w filmie fabularnym Der dibuk (jid. Dybuk, 1937).

Wybuch II wojny światowej zastał go w Warszawie. W 1940 r. znalazł się w getcie warszawskim. W 1941 r. śpiewał w Wielkiej Synagodze na Tłomackiem z okazji świąt Rosz ha-Szana oraz Sukot.

Zginął z rodziną w czasie powstania w getcie warszawskim w bunkrze pod domem przy ul. Wołyńskiej 6. 

Bibliografia

  • Enciklopedia szel galujot. Sifri-zichron larcit ha-gola we-doti, t. 6: Warsze, red. I. Grinbaum, Jeruszalajim–Tel Awiw 1956.
  • Engelking B., Leociak J., Getto warszawskie. Przewodnik po nieistniejącym mieście, Warszawa 2001.
  • Fater I., Jidisze muzik in Pojln cwiszn bejde welt milchomes, Tel Awiw 1970.
  • Fuks M., Muzyka ocalona. Judaica polskie, Warszawa 1989.
  • Fuks M., Straty osobowe żydowskiego środowiska muzycznego, „Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego” 1978, nr 3–4.
  • Lerski T., Syrena Record. Pierwsza polska wytwórnia fonograficzna = Poland’s First Recording Company 1904–1939, przedm. J. Kański, tł. ang. B. Dudycz-Hajgiel, Warsaw–New York 2004.
  • Lerski T.M., Encyklopedia kultury polskiej XX wieku. Muzyka – teatr – film, Warszawa 2007.
  • Małkowska E., Synagoga na Tłomackiem, Warszawa 1991.
  • Stolnitz N., Negine in jidiszn lebn, Toronto 1957.
  • Turkow J., Azoj iz es gewen, Buenos Ajres 1948.
  • Wigoder G., Słownik biograficzny Żydów, Warszawa 1998.
  • Zaludkowski E., Kultur-treger fun der jidiszer liturgie, Warsze 1930.

Tekst na podstawie publikacji: Błaszczyk L.T., „Żydzi w kulturze muzycznej ziem polskich w XIX i XX wieku. Słownik biograficzny”, Warszawa 2014 (książka wydana dzięki wsparciu udzielonemu przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Stowarzyszenie Żydowski Instytut Historyczny w Polsce).

Drukuj
In order to properly print this page, please use dedicated print button.