Słonimski Antoni

Antoni Słonimski - Dane osobowe
Data urodzenia: 15 listopada 1895
Miejsce urodzenia: Warszawa
Data śmierci: 4 lipca 1976
Miejsce śmierci: Warszawa
Zawód: poeta; satyryk; felietonista
Powiązane miejscowości: Paryż, Londyn

Słonimski Antoni (15.11.1895 Warszawa – 04.07.1976 Warszawa) – poeta, satyryk, felietonista, komediopisarz, prozaik, krytyk teatralny. 

Pochodził z zasymilowanej rodziny żydowskiej o tradycjach naukowych i literacko-wolnomyślicielskich. Był prawnukiem wynalazcy i uczonego Abrahama Sterna, wnukiem matematyka, wynalazcy i publicysty Chaima Zeliga Słonimskiego, synem lekarza Stanisława Słonimskiego. Jego starszy brat, Piotr (1893–1944), był lekarzem. Antoni Słonimski ukończył Szkołę Sztuk Pięknych w Warszawie, debiutował jako plastyk i ilustrator pism. W latach 1913–1919 był rysownikiem i recenzentem teatralnym w tygodniku „Sowizdrzał”. Należał do organizatorów kawiarni poetyckiej Pod Picadorem (1918). Drukował w piśmie „Pro Arte”, a następnie w miesięczniku „Skamander” (1920–1928 i 1935–1939) jako członek grupy o tejże nazwie. Wydał tomiki poetyckie: Sonety (1918), Harmonia (1919), poemat Czarna wiosna (1919, skonfiskowany), Parada (1920), Godzina poezji (1923), powieści, m.in. zbliżone do science fiction (zwłaszcza twórczości Herberta George’a Wellsa): Torpeda czasu (1924), Dwa końce świata (1937) – z katastroficzną wizją zagłady cywilizacji. Uprawiał też twórczość satyryczną. Był współautorem skamandryckich szopek politycznych i autorem tekstów i rewii dla kabaretów i teatrzyków rewiowych, m.in. dla Qui Pro Quo. Podróżował, wrażenia swe utrwalając w poezjach (Droga na Wschód, 1924; Z dalekiej podróży, 1926) i reportażach (Pod zwrotnikami, 1925).

Słonimski współpracował blisko z „Wiadomościami Literackimi”, gdzie w latach 1924–1939 drukował m.in. recenzje teatralne (zbiór retrospektywny pt. Gwałt na Melpomenie, t. 1–2, 1959, skonfiskowany przez cenzurę, wznowiony w wyborze 1982). Zasłynął jako autor stałego cyklu felietonów Kronika tygodniowa (od 1927), pełnych polemicznej werwy i błyskotliwego dowcipu. Większość z nich wydał w tomach Moje walki nad Bzdurą (1932), Heretyk na ambonie (1934) i W beczce przez Niagarę (1936). Dał się wówczas poznać jako racjonalista, orędownik demokracji i pacyfizmu, bezkompromisowy przeciwnik wszelkich form ucisku i nietolerancji (zwłaszcza faszyzmu i antysemityzmu), obrońca wolności sztuki i słowa. Sympatyzował z Polską Partią Socjalistyczną. W reportażu Moja podróż do Rosji (1932) zaciekawienie ZSRR łączył z chłodnym sceptycyzmem, wkrótce jednak zdecydowanie potępił dyktaturę stalinowską. Poglądom społecznym i politycznym dawał wyraz również w poezji i twórczości satyrycznej, a także w cieszących się powodzeniem scenicznym komediach Murzyn warszawski (wyst. 1928), Lekarz bezdomny (wyst. 1930), Rodzina (wyst. 1933) oraz w dramacie wierszem Wieża Babel (wyst. 1927). Współpracował z tygodnikiem satyrycznym „Cyrulik Warszawski” (1926–1934). W 1935 r. wyszedł tomik Okno bez krat, najpełniej wyrażający postawę artystyczną i ideową poety.

Słonimski był lirykiem nawiązującym do poetyki romantycznej i parnasistowskiej, przywiązanym do klasycznych form wiersza. W poglądach na literaturę i sztukę tradycjonalista, niechętny kierunkom eksperymentatorskim. Prowadził liczne polemiki z poetami awangardy. Był obiektem częstych ataków politycznych, przybierających na sile wraz z narastaniem tendencji faszyzujących w życiu politycznym Polski. Okres II wojny światowej spędził na emigracji, początkowo w Paryżu (tu powstał w 1939 r. słynny wiersz-apel Alarm), następnie w Londynie. Część wierszy z tych lat zebrał w tomikach Alarm (Londyn 1940) i Wiek klęski (1945). Kontynuował w nich wypracowane już wzorce poetyckie, sięgając jednak do nowych motywów: walki zbrojnej i odwetu, dając też wyraz nastrojom nostalgicznym (wspomnieniowy poemat Popiół i wiatr, Londyn 1942) i tęsknocie do świata pokoju i przyjaźni. Drukował w londyńskich „Wiadomościach Polskich”. Współpracę tę zerwał jako zwolennik polityki Władysława Sikorskiego wobec ZSRR. Wydawał w Londynie (wspólnie z Karolem Estreicherem) miesięcznik „Nowa Polska” (1942–1946), umiarkowanie lewicowy, aprobujący taktyczny sojusz polsko-sowiecki. W 1942 r. prowadził stały felieton Kronika londyńska w „Robotniku Polskim w Wielkiej Brytanii”. Po powstaniu ONZ objął jedno z kierowniczych stanowisk w UNESCO, w której powołaniu uczestniczył. Już w tym czasie nawiązał współpracę z władzami krajowymi, co spowodowało konflikt ze środowiskiem emigracji. Od 1949 r. był dyrektorem Instytutu Kultury Polskiej w Londynie, podlegającego władzon w Warszawie.

Do kraju powrócił w 1951 roku. Po okresie współpracy z władzami komunistycznymi przeszedł do opozycji. W 1956 r., na fali odnowy życia publicznego, został wybrany na prezesa Związku Literatów Polskich (był nim do 1959). Z czasem stał się wybitną postacią opozycji demokratycznej. Inicjatorem i autor Listu 34 (1964), uczestniczył też w innych akcjach protestacyjnych. Okresowo był pozbawiany prawa druku. Wydał tomiki poezji: Nowe wiersze (1959), Wiersze 1958–1963 (1963), nadto Wspomnienia warszawskie (1957), Alfabet wspomnień (1975, wyd. uzup. 1989). Kontynuował pisarstwo felietonowe na łamach „Szpilek” (Załatwione odmownie, 1960–1964, wyd. książkowe t. 1–2, 1962–1964) i w „Tygodniku Powszechnym” (1971–1976, wyd. w zbiorach Obecność, 1973; Ciekawość, 1981). W 1963–1965 napisał poemat Sąd nad Don Kichotem, krytykujący arogancję i prostactwo władzy, zrazu krążący w odpisach, wydany w tomie 138 wierszy (1973). Słonimski był także tłumaczem. Najgłośniejszym jego przekładem był wiersz Lewą marsz! Władimira Majakowskiego (1922). Zmarł w wyniku wypadku samochodowego.

Roman Loth

Bibliografia:

  • Kowalczykowa A., Liryki Słonimskiego 1918–1935, Warszawa 1967.
  • Kowalczykowa A., Antoni Słonimski, [w:] Obraz literatury polskiej XIX i XX wieku, seria 6, t. 2, red. J. Kądziela, J. Kwiatkowski, I. Wyczańska, Kraków 1979.
  • Kroniki londyńskie, red. P. Kądziela, Warszawa 1995.
  • Kroniki tygodniowe, t. 1–3, Warszawa 2001–2004.
  • Kumaniecka J., Saga rodu Słonimskich, Warszawa 2003.
  • Słonimski A., Poezje zebrane, Warszawa 1964.
  • Słonimski A., Rozmowa z gwiazdą. Poezje 1916–1961, Warszawa 1961.
  • Rudnicki A., Rogaty warszawiak, Kraków 1981.
  • Studia o twórczości Antoniego Słonimskiego, red. I. Opacki, Katowice 1988.
  • Wspomnienia o Antonim Słonimskim, red. P. Kądziela, A. Międzyrzecki, Warszawa 1996.

 

Treść hasła została przygotowana na podstawie materiałów źródłowych PWN.

Drukuj
In order to properly print this page, please use dedicated print button.