Bożnica w dzielnicy Piaski, znana jako Piaskower Bet Midrasz, została postawiona na placu należącym do Mojżesza Nowika, obecnie noszącym adres ul. Piękna 3. Powstała w latach 1891–1893, na miejscu starszej, drewnianej bóżnicy z 1820 r., rozebranej przed 1890 rokiem. Powstała z inicjatywy Icchoka i Alme Jaczmieników, Kaltuna, Małkiego, Daniela Ostryńskiego, Jerusza Rozenthala, Eliezera Słobockiego, Cwiego Wilsztyka, Mojsze Wilmara i Cwiego Zewa Mazewicza. Znajdowała się w niej także szkoła religijna Talmud-Tora.

Jest to budynek o nieregularnym układzie architektonicznym, z salą główną na planie zbliżonym do kwadratu. Postawiony w ciągu zabudowy ulicy Pięknej, murowany z cegły, otynkowany, niepodpiwniczony. Wzniesiony na planie prostokąta, o bryle prostopadłościennej nakrytej dachem dwuspadowym, poszytym blachą. Wnętrze dwunawowe, pierwotnie jednoprzestrzenne, obecnie część południowo-zachodnia jednopiętrowa, ze współcześnie zagospodarowanym wnętrzem. Dwie żeliwne kolumny podtrzymujące strop. Jednobiegowa klatka schodowa pierwotnie prowadząca na galerię, obecnie do pomieszczeń biurowych. Fasada od strony ulicy Pięknej jest dwukondygnacyjna, siedmioosiowa. Między kondygnacjami znajduje się gzyms, całość także zakończona nieznacznym gzymsem okapowym. Osie skrajne zaznaczone nieznacznymi ryzalitami. W drugiej kondygnacji okna obramione szerokimi pasami lizenowymi. Na osiach skrajnych, w pierwszej kondygnacji otwory wejściowe zamknięte półkoliście. Trzeci otwór wejściowy w osi centralnej. Okna prostokątne, zakończone odcinkowo. Elewacje boczne są gładkie, otynkowane, każda z trzema szkarpami. Elewacja równoległa do fasady, z prostokątną dobudówką od strony północnej; otynkowana, gładka, jednokondygnacyjna, pięcioosiowa, bez podziałów architektonicznych. Otwór wejściowy prostokątny, w ryzalicie zakończonym wycinkiem dachu kopulastego. Okna zamknięte półkoliście, z oryginalną stolarką. Bóżnica była skanalizowana i oświetlana 73 lampami elektrycznymi.

Budynek, częściowo zdewastowany w czasie okupacji niemieckiej, w latach 1945–1968 pełnił rolę siedziby działających w Białymstoku organizacji żydowskich, między innymi Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów w Polsce. Począwszy od 1968 r., stał opuszczony, niszczał stopniowo, a w 1989 r. spłonął. W trakcie remontu, przeprowadzonego w latach 70. XX w., utracił cechy synagogi, służąc jako kino, teatr i dom kultury. Odrestaurowany w 1995 r., jest siedzibą różnego rodzaju instytucji, m.in. Fundacji im. L. Zamenhoffa. Do dziś zachowały się jedynie dwie żeliwne kolumny podtrzymujące galerię dla kobiet[1.1].

Drukuj
Przypisy
  • [1.1] Żydowski Instytut Historyczny, Dział Dokumentacji Zabytków, Karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa nr 708.