Jesienią 1942 r. w Kraśniku-Budzyniu zaczął funkcjonować obóz pracy przymusowej dla ludności żydowskiej. Znajdował się on na terenie dzielnicy fabrycznej Kraśnika, przy szosie Kraśnik–Urzędów.

Na powierzchni 2,68 ha znajdowało się 8 drewnianych baraków. Teren obozu otoczono drutem kolczastym pod wysokim napięciem. Pierwsze transporty Żydów do AL Kraśnik-Budzyń rozpoczęły się wiosną 1942 roku. Przebywali w nim Żydzi pochodzący z Kraśnika, Bełżyc, Janowa Lubelskiego, Mińska, Mohylowa, Smoleńska oraz z Wiednia i Słowacji. Po upadku powstania w getcie warszawskim w 1943 r. Niemcy przywieźli do obozu ponad 1000 Żydów warszawskich.

Wiedzę o warunkach panujących w obozie zawdzięczamy relacjom ocalałych więźniów. Jednym z nich był Chaim Zelmanowski, który po wojnie zeznał:

„Z pewnego Arbeitskommando liczącego około 160 osób uciekło sześciu więźniów. Feix jeszcze uprzednio zapowiedział, że za każdego uciekiniera rozstrzela dziesięciu więźniów. Gdy na apelu wieczornym wykazało się, że brak sześciu ludzi, Feix wybrał z pozostałych 150–300 ludzi. [...] Ludzi tych męczono w bestialski sposób od wieczornego apelu aż do rana następnego dnia, przez całą noc. Sześciu ludzi zmarło. Freundlich przez tą noc zupełnie posiwiał”[1.1].

W styczniu 1943 r. z inicjatywy Aleksandra Szymańskiego w Kraśniku odbyła się specjalna narada. W jej wyniku z obozu  uciekło 13 Żydów oraz 12 strażników ukraińskich. W sumie w 1943 r. w obozie przebywało ok. 3000 więźniów. Do 22.10.1943 r. obóz był samodzielnym obozem należącym do Hermann Goering-Werke. AL Kraśnik-Budzyń był jednym z dwóch obozów, które przetrwały akcję „Erntefest” przeprowadzoną 03-04.11.1943 roku. W styczniu 1944 r. stał się podobozem KL Majdanek. Więźniowie byli zatrudnieni w zakładach Heinkla, przy kopaniu rowów kanalizacyjnych, karczowaniu lasu oraz rozbudowie obozu. 

10.06.1944 r. Żydów, którzy pozostali w obozie w Budzyniu, przewieziono na IV pole KL Majdanka. Wśród deportowanych byli: Weisman Nutta z Zakrzówka, Feingol Abram, Fiser Icek, Fajer Orsiel oraz Majer Dawid z Kraśnika[1.2].

Obóz został zlikwidowany 22.07.1944 r., a przebywających w nim więźniów wywieziono do obozu w Płaszowie k. Krakowa oraz do KL Mauthausen[1.3].

Przy drodze Kraśnik–Urzędów znajduje się tablica pamiątkowa ku czci pomordowanych w Budzyniu, postawiona przez kraśnickich harcerzy.

Komendantami obozu byli:

  • Otto Hantke – pełnił swoją funkcję od września do grudnia 1942 r., zastrzelił 21 Żydów;
  • Heinrich Stoschek – pełnił swoją funkcję w pierwszych 6 tygodniach 1943 r.;
  • Reinhold Feix – funkcję komendanta pełnił do sierpnia 1943 r.;
  • Werner Mohr – funkcję komendanta pełnił przez 4 tygodnie;
  • Fritz Tauscher – pełnił swoją funkcję od połowy września 1943 r.;
  • Josef Leipold – pełnił swoją funkcję od stycznia do czerwca 1944.

Na temat obozu: Lenarczyk W., Obóz pracy przymusowej w Budzyniu (1942–1944), [w:] 3-4 listopada 1943 Erntefest zapomniany epizod Zagłady, red. W. Lenarczyk, D. Libionka, Lublin 2009. 

Drukuj

Przypisy

  • [1.1] Archiwum Żydowskiego Instytutu Historycznego im. E. Ringelbluma, Relacje, sygn. 301/1566 – relacja Ch. Zelmanowskiego.
  • [1.2] Szymanek W., Z dziejów Kraśnika i okolic w okresie okupacji niemieckiej w latach 19391944, Kraśnik 1989, ss. 41–45.
  • [1.3] Bartosiewicz J., Pociągi pełne niebezpieczeństwa, „Regionalista” 2000, s. 78.