Pierwsze wzmianki na temat Żydów w Kraśniku pochodzą z 1530 roku. W latach 1530–1531 kraśniccy kupcy przewozili przez lubelską komorę celną jedwab i wosk, a w 1531 r. wzmiankowani są dwaj Żydzi kraśniccy – Mojżesz i Salomon. Utrzymywali oni kontakty handlowe z Gdańskiem.

Z lat 1556, 1560 i 1573 pochodzą wzmianki o działających na terenie Kraśnika Żydach, utrzymujących się z arendy młynów i stawów, a także właścicieli browarów i słodowni[1.1]. Można przypuszczać, że w jednym z prywatnych budynków istniał już wówczas dom (lub sala) modlitwy.

W 1584 r. książę Aleksander Słucki zniósł prawo de non tolerandis Judaeis w Kraśniku. W tym okresie Żydzi płacili podatki w wysokości czerwonego złotego i twardego talara z całych placów, zaś pół czerwonego złotego i pół talara twardego z połowy placu. Tyle samo, co właściciele połowy placów, płacili również żydowscy komornicy, czyli osoby nie dysponujące żadną nieruchomością. Pod koniec XVI w. Żydzi kraśniccy posiadali w mieście własną synagogę, dom rabina, dom kantora, szpital oraz cmentarz żydowski.

W ostatniej ćwierci XVI w. nastąpił szybki rozwój demograficzny miejscowej społeczności żydowskiej. Do miasta napływać zaczęła m.in. ludność wyznania mojżeszowego z wielu okolicznych ośrodków, m.in. z: Zaklikowa, Urzędowa i Modliborza. 

Co najmniej od 1593 r. w Kraśniku istniała drewniana bożnica usytuowana w południowym narożniku Rynku, przy wieży miejskiej, niedaleko od niej znajdował się też dom rabina, dom kantora i szpital (przytułek), co wskazuje, że istniała tu już wówczas zorganizowana gmina. Poza główną (gminną) mykwą, w mieście istniały też łaźnie prywatne. Można przypuszczać, iż pod koniec XVI w. przy dzisiejszej ulicy Podwalnej założono pierwszy kirkut, choć jego istnienie potwierdzają dopiero źródła z 1625 roku. Co najmniej od 1605 r. w mieście funkcjonowała ubojnia rytualna. Pierwsza wzmianka na temat rzeźników rytualnych w Kraśniku pochodzi z 1605 roku.

Żydzi zamieszkiwali głównie przy rynku, przy ul. Żydowskiej, Lubelskiej oraz przy murach miejskich. Przy ul. Żydowskiej mieściła jedyna w mieście kamienica, której właścicielem był kupiec żydowski Moszka, zwany Bogatym. W rynku stał dom Jakuba Bera, zwany domem heliaszowskim, który należał wcześniej do Heliasza, jednego z pierwszych osiedleńców żydowskich w Kraśniku. Przy murach miejskich posiadali swoje domy rzeźnicy – rodziny Abla, Okasa i Łobody, grabarz Hośko, Lezor Szkolnik oraz kantor. W rejonie tym znajdował się także szpital żydowski.

Żydzi zajmowali się handlem oraz rzemiosłem. Wśród nich byli kupcy, szynkarze oraz winiarze[1.2]. Niektórzy z nich byli właścicielami placówek gospodarczych. Żydzi handlowali w mieście m.in. zbożem, miodem, mięsem, solą, krochmalem, rybami oraz alkoholem. Sprzedawali sukna, wełnę, płótno, skórę, wosk, mydło, świece, proch oraz drzewo. Handlowali również bydłem. Gmina żydowska w Kraśniku posiadała swoich trzech przedstawicieli w Sejmie Czterech Ziem.

W księgach miejskich występują nazwiska dwóch żydowskich krawców: Icka Markowicza oraz Marka Ickowicza. Najwięcej Żydów zajmowało się rzeźnictwem. Biedota żydowska bardzo często służyła u bogatszych Żydów w charakterze faktorów, pośredników czy woźniców. Rzeźnicy żydowscy w połowie XVII w. stali się jedynymi dostawcami mięsa dla ludności Kraśnika. Handlowali śledziami i rybami pochodzącymi z pobliskich stawów. Żydzi kraśniccy sprowadzali również artykuły kolonialne, takie jak: pieprz, szafran, goździki, mydła, kminek oraz krochmal. Na rzecz skarbu państwa płacili tzw. pogłówne żydowskie, czyli rodzaj podatku wprowadzonego w 1549 roku. W okresie świąt wielkanocnych Żydzi przekazywali władzom miasta określoną ilość korzeni. Było to spowodowane tym, że w nocy z Wielkiego Czwartku na Wielki Piątek chrześcijanie często napadali na domy żydowskie. Wówczas to władze miasta, wzmacniały na tę noc straż, w zamian otrzymując przyprawy korzenne.

W 1631 r.w Kraśniku mieszkało 50 rodzin żydowskich, ok. 300–380 osób stanowiących około 11% populacji miasta i będących właścicielami ponad 30 domów[1.3]. Księgi miasta z pierwszej polowy XVII w. wymieniają wśród mieszkańców Kraśnika kilku Żydów m.in. starszego żydowskiego Abrama Józkowicza, rodzinę Abrama Kochmana, rzeźnika Matysa Rusinka, Szymona Czopownika oraz Abrama Sukiennika i Icko Krawca.

W 1637 r. w mieście miał miejsce wielki pożar. O podpalenie został oskarżony Żyd Boruch. 10 listopada 1637 r. Tomasz Zamoyski zabronił Żydom odbudowywać domy i kramy w Rynku oraz polecił wytyczenie dla nich osobnego miejsca zamieszkania w pobliżu murów miejskich. Tam też, w południowym kwartale, po przeciwnej stronie rynku w stosunku do kościoła parafialnego, wzniesiono nową, murowaną synagogę, zwaną później Wielką. Zakaz ten został zniesiony w 1661 roku. W 1643 r. Jan Zamoyski zabronił Żydom organizowania konduktów pogrzebowych, które nim dotarły na cmentarz żydowski, przechodziły przez Rynek.

W pierwszej połowie XVII w. większość budynków przy Rynku stanowiła własność ludności żydowskiej[1.4]. W tym okresie przyczyną ciągłych konfliktów pomiędzy miastem a społecznością żydowską była sprawa konserwacji murów miejskich. Żydzi mieszkali w pobliżu murów i często wznosili przylegające do nich budynki gospodarcze. Spotykało się to ze sprzeciwem ze strony władz miasta.

Rozwój gminy żydowskiej w Kraśniku zahamowany został przez powstanie Chmielnickiego w latach 1648–1654. Rozruchy antyżydowskie wybuchły wtedy m.in. w Kraśniku, Biłgoraju i Tomaszowie Lubelskim. Haniebną tradycją ówczesnych mieszkańców Kraśnika były pogromy ludności żydowskiej. Rabowano sklepy oraz domy żydowskie.

W XVII w. w zniszczonym na skutek najazdu Kozaków i Szwedów Kraśniku warunki życia znacząco pogorszyły się. Miasto wyludniło się, spadła też liczba mieszkających tu Żydów, tak iż w 1674 r. stanowili oni jedynie 8% ogółu. Jednak w ciągu kolejnych lat, pomimo gospodarczego upadku miasta, gmina odbudowała się. Na przełomie XVII i XVIII w., Żydzi stanowiący wówczas około 22% mieszkańców, wyszli na czołowe pozycje w handlu bydłem, zbożem, artykułami spożywczymi i kolonialnymi, a także w niektórych gałęziach rzemiosła (m.in. rzeźnictwo). Ważnym źródłem dochodu części rodzin był też wyszynk alkoholu.

W 1740 r. Żydzi otrzymali przywilej umożliwiający im nieograniczone osiedlanie się i prowadzenie działalności gospodarczej na terenie miasta. W ciągu XVIII w. gmina szybko rozwijała się pod względem demograficznym, tak że w 1787 r. mieszkający w Kraśniku Żydzi stanowili już, według różnych źródeł – około 64 do 66% populacji[1.5]. Pod koniec XVIII w. Żydzi byli właścicielami niemal wszystkich murowanych domów w śródmieściu, a także większości browarów i gorzelni, przodowali też w handlu piwem, winem, śledziami, tekstyliami i drewnem. Przedstawiciele społeczności żydowskiej brali czynny udział w życiu społecznym i politycznym miasta, uczestnicząc m. in. w wyborach do magistratu.

Na początku XVIII w. tzw. stary ratusz znalazł się w rękach Żyda Berka. W 1731 r. za zgodą dziedzica miasta również ratusz został zakupiony przez Herszka Eliaka. W 1787 r. w Kraśniku mieszkało 3800 osób, w tym 2430 Żydów (64%)[1.6]. W 1827 r. w Kraśniku mieszkało 3530 osób, w tym 1961 Żydów (55%).

W I ćwierci XIX w. Żydzi stanowili około połowę mieszkańców Kraśnika. Pod zarządem kahału znajdowała się synagoga, mykwa i szpital (przytułek). Pomiędzy 1823 a 1857 r., w pobliżu synagogi wzniesiono gminny bet midrasz, w połowie stulecia wyremontowano mykwę, a od 1861 r. prowadzono remont spalonej bożnicy i domu modlitwy.

W ciągu XIX w. miasto stało się ważnym ośrodkiem chasydyzmu. Swoje sztyble miały tu grupy zwolenników cadyka z Góry Kalwarii oraz cadyków z lubelskiego rodu Eigerów. W połowie XIX w. społeczność chasydzka w Kraśniku próbowała przejąć władzę w gminie żydowskiej. W 1867 r. w mieście wybuchły zamieszki wywołane wyborami rabina. Właśnie w Kraśniku Abraham Eiger zdobywał doświadczenie jako przywódca chasydów. Tam też założył swój pierwszy dwór, aby następnie po śmierci ojca przenieść się do Lublina, gdzie przejął przywództwo nad wszystkimi chasydami lubelskimi.

W 1883 r. w Kraśniku mieszkało 7776 osób, w tym ponad 4 tys. Żydów (54%). Pod koniec XIX w. Żydzi posiadali w mieście zakłady przemysłowe: młyn wodny (Majera Szpiro), wiatrak (Goldfelda) oraz cegielnię (Zysberga).

Pod koniec stulecia Żydzi, stanowiący ponad połowę mieszkańców miasta, byli właścicielami kilku zakładów przemysłowych, m.in.: młyna wodnego, wiatraka i cegielni. Na początku XX w. ważnym źródłem dochodów części żydowskich mieszkańców Kraśnika była budowa linii kolejowej i garnizonu. 

W czasie I wojny światowej w 1914 r., kiedy okolice Kraśnika były terenem krwawych walk armii rosyjskiej i austriackiej, żołnierze rosyjscy zabili obu miejscowych rabinów.

Na początku lat 20. XX w. w Kraśniku mieszkało około 4200 Żydów, stanowiących ponad połowę mieszkańców miasta, a tutejsza gmina była jedną z największych na Lubelszczyźnie. Powoli, m.in. dzięki pomocy JOINT-u, społeczność podnosiła się ze zniszczeń I wojny światowej oraz skutków kryzysu ekonomicznego. Duże wpływy wśród kraśnickich Żydów miał ruch syjonistyczny oraz Aguda, a od początku lat 30. XX w. – także Bund.

W latach dwudziestolecia międzywojennego Żydzi w Kraśniku posiadali Wielką i Małą Synagogę, trzy domy modlitwy, przytułek, chedery oraz cmentarz. W 1926 r. spłonęła mykwa, której odbudowa, ze względu na trudną sytuację finansową gminy, została przeprowadzona dopiero w 1936 roku. W Kraśniku funkcjonowało co najmniej 17 prywatnych domów modlitwy[1.7], liczne chedery, organizacje pomocowe (m.in. kasa pożyczkowa Gemilut Chesed) oraz instytucje prowadzące działalność kulturalno-oświatową (m. in. utworzona w 1924 roku Biblioteka Żydowska im. I. L. Pereca). W 1931 r. w Kraśniku mieszkało 11 615 osób, w tym 3923 Żydów (32%).

Wkrótce po wybuchu wojny, a następnie objęciu zachodniej części ziem polskich okupacją niemiecką, jesienią 1939 r. do Kraśnika trafiło około 800 żydowskich przesiedleńców, m. in. z Łodzi i Krakowa. Część z nich została następnie przeniesiona do obozów pracy w Białej Podlaskiej, Chełmie i Radomiu. 15 września 1939 r. Niemcy spędzili kilkudziesięciu Żydów do synagogi. Tam, przez całą noc 15 na 16 września 1939 r., Żydzi stali z podniesionymi rękami, a w tym czasie Niemcy palili w synagodze księgi i rodały. Żydzi zostali również zmuszeni do otworzenia swoich sklepów podczas żydowskiego święta Rosz ha-Szana. Pod wieczór Niemcy wybrali na zakładników kilka osób spośród Żydów i Polaków. Celem okupanta było zastraszenie ludności Kraśnika. Zakładnikom groziło rozstrzelanie. W grupie tej byli: Josef Szapiro, Dawid Zając oraz Szlomo Kohn[1.8].

28 listopada 1939 r. hitlerowcy utworzyli Radę Żydowską (Judenrat), w skład której wchodziło 12 osób. Przewodniczącym został F. Rabinowicz. Po nim na czele Judenratu stał J. Wajsbrot, a następnie P. Kawa. Przy Judenracie powstał dziesięcioosobowy zespół, który miał na celu organizować pomoc dla potrzebujących Żydów. W jego skład wchodzili Żydzi kraśniccy, dwóch Żydów z Łodzi oraz jeden z Janowa Lubelskiego. Byli to m. in. dr Josef Szapiro, M. Kuchczyk, Abraham Dawidson oraz Mosze Zajfeld z Łodzi.

W marcu 1940 r. została uruchomiona kuchnia, z której korzystało dziennie ok. 1,2 tys. osób. Działała zaledwie przez kilka miesięcy. Na święto Pesach w 1940 r. amerykańska organizacja „Joint” wysłała do Kraśnika 1200 kg macy, przeznaczonej dla najbardziej potrzebujących. Na początku 1941 r. w mieście powstała Żydowska Samopomoc Społeczna. W jej skład wchodzili: dr J. Szapiro, Bera Wajzberg (aptekarz), Abraham Dawidson, Szmul Plug oraz Mosze Zajdenfeld. W kwietniu 1941 r. organizacja posiadała w swojej kasie 3600 zł.

Część Żydów kraśnickich włączyła się w działania partyzanckie, wstępując do oddziału żydowskiego im. Berka Joselewicza. Podczas wojny zarysowała się współpraca pomiędzy Żydami a organizacjami lewicowymi. Podczas okupacji w mieście przebywali Żydzi z innych miast: Lublina, Krakowa oraz Warszawy. W 1940 r. w Kraśniku przebywało 5469 Żydów.

Getto w Kraśniku obejmowało ulice: Bóżniczną, Szkolną oraz Ogrodową. W lutym 1942 r. w getcie przebywało ponad 6 tys. osób. 12 kwietnia 1942 r. Niemcy spędzili ok. 3 tys. Żydów na plac rynkowy. Następnie pognali zgromadzonych Żydów na stację kolejową. Podczas marszu Niemcy zastrzelili 70 osób. Pozostałych Żydów załadowano do wagonów i wysłano do obozu zagłady w Bełżcu.

Pierwsza wywózka odbyła się w dniu 12 kwietnia 1942 roku. Ok. 2–3 tys. osób z kraśnickiego getta zostało wówczas wysłanych do obozu zagłady w Bełżcu. Kolejne transporty Niemcy skierowali do Bełżca jesienią tego samego roku.

Likwidacja getta miała miejsce w listopadzie 1942 roku. Kilkaset osób rozstrzelano wówczas na kirkucie przy ulicy Szewskiej, kilkusetosobowa grupa Żydów została przeniesiona do obozu pracy w Kraśniku-Budzyniu, około 200 żydowskich fachowców trafiło do obozu pracy „Synagoga”. Pozostałych przewieziono do getta w Zaklikowie, skąd później trafili do obozu w Bełżcu.

Na początku 1944 r., w obozie „Synagoga” działała zakonspirowana grupa przygotowująca ucieczkę więźniów, jednakże spisek został wykryty przez Niemców, a jego inicjatorzy rozstrzelani. Po likwidacji obozu, pracujący tu Żydzi zostali skierowani do Annopola, i – według niektórych źródeł – w czasie przemarszu zostali odbici przez partyzantów.

Drugi, większy obóz dla Żydów, działający od jesieni 1942 r., znajdował się w fabrycznej dzielnicy Kraśnik-Budzyń. Przebywali tam Żydzi z Kraśnika, Bełżyc, Janowa Lubelskiego, Mińska, Mohylowa, Smoleńska, Wiednia i Słowacji, a także grupa około 1 tys. Żydów przewiezionych tu w 1943 r. z Warszawy, po upadku powstania w tamtejszym getcie. W styczniu 1943 r. z obozu w Budzyniu uciekło 13 Żydów oraz 12 strażników ukraińskich. Do października 1943 r. obóz ten działał jako samodzielna placówka, należąca do Hermann Goering Werke, a od stycznia 1944 r. stał się podobozem Majdanka. Więźniowie byli zatrudnieni przy kopaniu rowów kanalizacyjnych i karczowaniu lasu, a także w zakładach Heinkla.

Obóz w Budzyniu był jednym z dwóch obozów, który przetrwał „Akcję Erntefest” (niem. „Dożynki”). W kwietniu 1944 r. część Żydów z Budzynia przewieziono do obozu na Majdanku, a 22 lipca 1944 r., po likwidacji obozu, wszyscy przebywający tu więźniowie zostali przeniesieni do obozów w Płaszowie i Mauthausen. Przy drodze Kraśnik – Urzędów znajduje się tablica pamiątkowa ku czci pomordowanych w Budzyniu. W okolicach Kraśnika działały także mniejsze obozy pracy dla Żydów, m.in. w Gościeradowie (ok. 200 osób), Janiszowie (ok. 900 osób), Łysakowie (ok. 500 osób) i Rachowie (ok. 500–600 osób). 

Na czele niemieckich sił policyjnych stał dowódca SS i Policji gen. Odilo Globocnik. Po nim urząd objął Jakob Sporrenberg. Siedziba posterunku niemieckiej żandarmerii znajdowała się w budynku Żyda Ziskla Rosenbuscha. Szczególne okrucieństwo wobec ludności żydowskiej stosowali: Kurt Korner, Restau Artur, Muttersbach Brunon, Philipp, Georgi, Reich Henryk, Weizel Hugo, Szmidt, Grosse oraz Kitzman. Wśród rozstrzelanych przez Niemców w latach 1941–1944 Żydów ustalono nazwiska 55 ofiar. 

Byli to: Bańkowska, Zelik Beatus (ul. Szkolna 18), Benjamin Grinapel, Abram Graf, Zelik Goldner (ul. Bóźniczna), Ela Lederfajn (ul. Szkolna), Erlich, Jenta Rajndel, Wolf Rajndel, Geła Wajsbrot, Josek Beck, Frajda Dawidson, Choma Erlich, Ita Erlich, Abram Erlich, Judka Gutfrajnd (ul. Wesoła), Dawid Hirszbaum, Sarna Kessel (ul. Narutowicza), Rachela Klocender, Tauba Rozenbusch, Hudesa Rozenbusch (ul. Kościuszki), Choma Rozenbusch (ul. Kościuszki), Abram Szafran (ul. Narutowicza), Rojza Szafran (ul. Narutowicza), Majer Wajnberg (ul. Narutowicza), Walla Wajnberg (ul. Narutowicza), Bajka Zając (ul. Narutowicza). Wśród rozstrzelanych w obozie pracy w Budzyniu Żydów wymienia się następujące osoby: Chaskiel (Kraśnik), Met Chaskiel (Kraśnik), Cymerman, Dajtel (Kraków), Aron Fajngold (Trzydnik), Ferst (Łódź), Fersztman (Bełżyce), Fryda Fiterman (ul. Gęsia), Izrael Fiterman (ul. Gęsia), Józef Gołąb (Trzydnik), Herszkowicz (Warszawa), Bela Kawa (ul. Gęsia), Berek Kawa (ul. Gęsia), Pejsach Kawa (ul. Gęsia), Lewkowicz (Warszawa), Kuszel Mogiluk (Smorgonie), Mojżesz Nudelman (Kraśnik), Anciel-Jankiel Pomaranc (Kraśnik), dr Pupko (Warszawa), Rozencwajg, Josef Szwarcman (Janów Lubelski), Szwarchard (Kraśnik), Wurman (Trzydnik), Zabner (Warszawa), Fajwel Zajdenwerk (Zaklików).

Podczas wojny wielu Polaków pomagało Żydom. Przykładem jest Stefania Szmit, która za ukrywanie zbiegłego Żyda została wywieziona przez Niemców na zamek lubelski, gdzie została zamordowana 23 marca 1944 roku. Innym przykładem jest historia Basi Tenenbaum, która została uratowana przed śmiercią przez proboszcza parafii w Dzierzkowicach w okolicach Kraśnika, księdza Józefa Baranowskiego. Młode małżeństwo Chemia i Sara Tenenbaum, mające krewnych w Kraśniku, oddało córeczkę katolickiemu księdzu. Ten znalazł dla dziewczynki przybranych opiekunów. Dzieckiem zaopiekowało się małżeństwo Aleksander i Apolonia Ołdakowie, mieszkający w domu Szczepana i Zofii Wojtaszków w Dzierzkowicach-Woli. Świadectwem dokumentującym losy Żydów pod okupacją niemiecką są relacje spisane przez kraśnickich Żydów, m.in.: Hersza Bronera i Abrahama Olendera. Są one przechowywane w Żydowskim Instytucie Historycznym w Warszawie.

Po wojnie w Kraśniku przez kilka lat mieszkało kilku Żydów. W latach 1944–1946 w Kraśniku i okolicach dochodziło do napaści na nich. Niejednokrotnie zajścia te kończyły się śmiercią ofiary, np. dwóch członków Komitetu Żydowskiego w Kraśniku, zabitych za miastem 06.08.1944 r. przez „akowców" (301/2221). W 1993 r. medalem „Sprawiedliwi wśród Narodów Świata” została uhonorowana Marianna Pawęzka z Kraśnika, która wraz z mężem uratowała nastoletnią żydowską dziewczynkę.

Nota bibliograficzna

  • Albin J., Rzemiosło i handel miasta Kraśnika w XVI i XVII wieku, [w:] Z dziejów powiatu kraśnickiego. Materiały z sesji naukowej, red. K. Myśliński, J. Szafik, Kraśnik 1963, 
  • Bańkowska A., Jarzębowska A., Siek M., Morderstwa Żydów w latach 19441946 na terenie Polski, „Kwartalnik Historii Żydów” 2009, nr 3 (231).
  • Bartosiewicz J., Pociągi pełne niebezpieczeństwa, „Regionalista – czasopismo Kraśnickiego Towarzystwa Regionalnego” 2000.
  • Bieniek M., Mniejszości religijne w powiecie kraśnickim, „Regionalista – czasopismo Kraśnickiego Towarzystwa Regionalnego” 2005.
  • Czochór W., Rzemiosło i handel w Kraśniku w XV i XVI wieku, „Regionalista – czasopismo Kraśnickiego Towarzystwa Regionalnego” 1999, s. 23.]]
  • Jodłowska E., Ocalić co się da, „Regionalista – czasopismo Kraśnickiego Towarzystwa Regionalnego” 1994
  • Krakowski S., Krasnik, [w:] Encyclopedia Judaica, red. F. Skolnik, M. Berenbaum, Detroit – New York – San Francisco – New Haven – Waterville – London 2007, t. 12, s. 338.
  • Krasnik, [w:] The Encyclopedia of Jewish Life Before and During the Holocaust, red. S. Spector, G. Wigoder, t. 2, New York 2001, s. 672.
  • Kubiszyn M., Kraśnik, [w:] Śladami Żydów. Lubelszczyzna, Lublin 2011, ss. 207–214.
  • Litwin W., Szlak Chasydzki. Kraśnik, Fundacja Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego [online] http://fodz.pl/download/szlak_chasydzki_krasnik_PL.pdf [dostęp: 21.12.2020].
  • Morgenstern J., Z dziejów Żydów w Kraśniku do połowy XVII wieku, „Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego” 1960, nr 34.
  • Opas T., Kraśnik w pierwszej połowie XVIII wieku, [w:] Z dziejów powiatu kraśnickiego. Materiały z sesji naukowej, red. K. Myśliński, J. Szafik, Kraśnik 1963, s. 140
  • Sefer Krasnik, red. D. Shtokfish, Israel 1973.
  • Studium historyczno-urbanistyczne, red. R. Grabski, Lublin 1984 (maszynopis).
  • Szymanek W., Z dziejów Kraśnika i okolic w okresie okupacji niemieckiej w latach 1939–1944, Kraśnik 1989.
  • Szymanek W., Kraśnik w systemie administracji państwowej i kościelnej w latach 13251975, „Regionalista – czasopismo Kraśnickiego Towarzystwa Regionalnego” 1996,
  • Śladkowski W., Początki i rozwój przemysłu w powiecie kraśnickim w latach 1800–1915, [w:] Z dziejów powiatu kraśnickiego. Materiały z sesji naukowej, red. K. Myśliński, J. Szafik, Kraśnik 1963,
  • Trzciński A., Śladami zabytków kultury żydowskiej na Lubelszczyźnie, Lublin 1990.
  • Wichrowski Z., Szymanek W., Z kalendarium historycznego miasta Kraśnika, „Regionalista – czasopismo Kraśnickiego Towarzystwa Regionalnego” 1997.
  • Z dziejów powiatu kraśnickiego. Materiały z sesji naukowej, red. K. Myśliński, J. Szafik, Kraśnik 1963.
Drukuj
Przypisy
  • [1.1] Piechotkowie J. i M., Oppidum Judaeorum. Żydzi w przestrzeni miejskiej dawnej Rzeczypospolitej, Warszawa 2004, s. 205.
  • [1.2] Opas T., Kraśnik w pierwszej połowie XVIII wieku, [w:] Z dziejów powiatu kraśnickiego. Materiały z sesji naukowej, red. K. Myśliński, J. Szafik, Kraśnik 1963, s. 140.
  • [1.3] Wichrowski Z., Szymanek W., Z kalendarium historycznego miasta Kraśnika, „Regionalista – czasopismo Kraśnickiego Towarzystwa Regionalnego” 1997, s. 7.
  • [1.4] Wichrowski Z., Kraśnicki Rynek, „Regionalista – czasopismo Kraśnickiego Towarzystwa Regionalnego” 2000, s. 56.
  • [1.5] Wierciński H., Opis statystyczny Guberni Lubelskiej, Warszawa 1901, s. 150.
  • [1.6] Makuch L., Kraśnicka oświata w tekstach uchwał elekcyjnych XVIII wieku, „Regionalista – czasopismo Kraśnickiego Towarzystwa Regionalnego” 1995, s. 23.
  • [1.7] Archiwum Państwowe w Lublinie, Urząd Wojewódzki Lubelski, Wydział Społeczno-Polityczny, sygn. 730, s. 4.
  • [1.8] Lista zakładników znajduje się w posiadaniu Muzeum w Kraśniku.